۱۹۹۶

رقیب الف

۵۰%

۴۷%

۴۴%

۶۰%

۵۸%

۵۴%

۵۴%

۴۵%

۳۹%

رقیب ب

۳۰%

۳۴%

۳۷%

۳۷%

۳۰%

۳۱%

۴۴%

۴۷%

۵۳%

رقیب ج

۲۰%

۱۹%

۱۹%

۱۹%

۱۰%

۱۱%

۱۱%

۱۱%

۸%

۲-۷-۸ هویت در مقایسه با تصویر ذهنی
باید بین هویت و تصویر ذهنی تفاوت قائل شد. هویت راههایی است که شرکت به قصد شناساندن خود با تعیین جایگاه برای کالای خود بر می‌گزیند. تصویر ذهنی تصویری است که مردم درباره سازمان با محولات/خدمات تولیدی آن دارند. شرکت با طراحی و ترسیم یک هویت یا جایگاه، تصویر ذهنی مردم را شکل می‌دهد، البته عوامل دیگری نیز وجود دارند که در تعیین تصویر ذهنی حاصله هر نفر دخالت دارد.

یک تصویر ذهنی کارآمد برای کالا سه کار انجام می‌دهد. اول پیامی منتقل می‌کند که ماهیت و فایده کالا را می‌رساند. دوم تصویر ذهنی این پیام را به گ. نه ای شاخص و نمایان انتقال می‌دهد که با پیام‌های مشابهی که توسط رقبا فرستاده می‌شوند مخلوط نگردد. سوم، تصویر ذهنی، ارائه دهنده نیروی عاطفی و احساسی است که قلب و ذهن خریداران را تحت تاثیر قرار می‌دهد (کاتلر، ۱۳۸۴).
۲-۷-۹ ایجاد تصویر ذهنی مثبت
ایجاد یک تصویر ذهنی قدرتمند مستلزم ابداع و نوآوری و. پشت کار فرآوان است. تصویر ذهنی پیزی نیست که یک شبه در ذهن مردم کاشته شود و یا بذر آن توسط یک ابزار رسانه ای کاشته شود.
تصویر زهنی باید با بهره گرفتن از هر ابزار ارتباطی که در دسترس وجود دارد آن هم به صورت پیوسته منتقل شود و انتشار یابد. اگر واقعا ABM به معنی خدمت است، این پیام باید به صورت علائم و نشانه‌ها، وسایل نوشتاری و سمعی و بصری، فضای پیرامون و رفتار بیان شود. شرکت‌هایی که در انتقال یک پیام از ثبات لازم برخوردار نیستند، ذهن مشتریان خود را مغشوش می‌کنند و نسبت به برنامه‌های تبلیغاتی رقبا که پیام‌های پر جاذبه تری دارند، آسیب پذیر تر خواهند بود.
الف) علامت و نشانه‌ها : یک تصویر ذهنی خوب از یک تعدادی علامت و نشانه تشکیل می‌شود که باعث شناسایی شرکت یا نام تجاری کالای تولیدی آن می‌شود. آرم‌ها و نشانه‌های مربوط به شرکت باید به گونه ای طراحی شوند که سبب شناسایی آن شوند. شرکت ممکن است از برخی نشانه‌ها همچون شیر (بانک هریس)، سیب (کامپیوتر اپل)، سرباز پیاده (شرکت پیلزبری) به عنوان سمبل شرکت یا سازمان استفاده کند. همچنین می‌توان یک برند را بر محور یک شخص بنا نهاد. همانطوری که در مورد عطر و ادکلن چنین می‌شود : ادکلن پاسیون (الیزابت تیلور).
شرکت‌ها از رنگ‌ها هم استفاده می‌کنند. همانطوری که IBM از رنگ آبی و سوپ کم پیل از رنگ قرمز استفاده می‌کند و گاه از قطعه ای از مدار موسیقی هم به عنوان عامل شناسایی استفاده به عمل می‌آید.
ب) رسانه نوشتاری و سمعی و بصری : علامت‌ها و نشانه‌های انتخابی را باید برای انتقال شخصیت و ماهیت شرکت یا برند کالای او در قالب آگهی تبلیغاتی درآورد. آگهی‌ها باید حکایت، حالت و سطحی از عملکرد و مطلب بسیار شاخص و برجسته ای را برسانند. عین پیام باید در دیگر مطبوعات نظیر گزارش‌های سالیانه، بروشورها، کاتنلوگ‌ها منعکس شود.
لوازم التحریر شرکت و کارت‌ها هم باید منعکس کننده همان تصویر دهنی باشند که شرکت می‌خواهد برساند.
ج ) فضای پیرامون : فضای فیزیکی که شرکت در آن به تولید اشتغال دارد یا تولیدات و خدمات خود را در آنجا عرضه می‌دارد، یک عامل قوی دیگر ایجاد تصویر ذهنی است. هتل‌های ذنجیره ای‌هایت ریجسنی به لحاظ برخورداری از سالن‌های پذیرش از ذهنیت بسیار خوبی برخوردار شده است.
بانکی که درسدد آن است که همواره در دسترس به نظر آید باید در انتخاب طرح ساختمان، طرح داخلی، رنگ آمیزی، اقلام مصرفی و مبلمان و اثاثیه نهایت دقت را به عمل آورد.
د) رویداد‌ها و وقایع : یک شرکت از طریق نوعی وقایع و رویدادهایی که سرپرستی آن را بر عهده می‌گیرد هم می‌تواند برای خود تصویر ذهنی به دست آورد. شرکت پری یر که شرکت فروشنده آب آشامیدنی در بطری است شهرت خود را مرهون فعالیت‌ها و رویدادهایی است کهدر عرضه فروش، سرپرستی آنرا به عهده می‌گیرد. دو شرکتIT & T و IBM خود را با سرپرستی رویدادها و وقایع فرهنگی همچون اجرای ارکستر سمفونیک و نمایشگاههای هنری می‌شناسانند (کاتلر، ۱۳۸۴).
۲-۷-۱۰ سنجش تصویر ذهنی در بازاریابی

تعداد نمونه در این تحقیق ۴۰ نفر است. البته ۴۰ نفری که دارای شرایط لازم برای اجرای تحقیق هستند (اعم از زنان و یا مردان، و از ۴۰ سال به بالا باشند با هر نوع شرایط کاری و یا تحصیلی).

ابزار اندازه گیری
ابزار اندازه گیری در تحقیق حاضر شامل آزمون سلامت روان (سلامت عمومی GHQ) وآزمون ارزشیابی هوش هیجانی سیبر یا شرینگ بوده است.
۱- پرسشنامه سلامت روان (سلامت عمومی GHQ):
پرسشنامه سلامت عمومی یک پرسشنامه سرندی^[۷۱] مبتنی بر خود گزارش دهی است که در مجموعه های بالینی با هدف ردیابی کسانی که دارای اختلال روانی هستند، مورد استفاده قرار می گیرد.
پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ) برای اولین بار توسط گلدبرگ^[۷۲] در سال (۱۹۷۳) تنظیم و به طور وسیعی به منظور تشخیص اختلالات خفیف روانی در موقعیت های مختلف به کار برده شده است. فرم اصلی این پرسشنامه دارای شصت سئوال است که تا کنون در تحقیقات، روان شناسی، طب عمومی، بر روی بیماران سرپایی و بیماران بستری به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است (سریرام و همکاران، ۱۹۹۱).
در این پرسشنامه دو طبقه بندی اصلی از پدیده ها مورد توجه قرار می گیرد. ناتوانی فرد در برخورداری از کنش وری سالم و بروز پدیده‌های جدید با ماهیت معلول کننده، پرسشنامه سلامت عمومی را می توان مجموعه پرسشهایی در نظر گرفت که از پایین ترین سطح نشانه‌های مشترک مرضی که در اختلالات روانی وجود دارد تشکیل شده است و بدین ترتیب می تواند بیماران روانی را به عنوان یک طبقه کلی از کسانی که خود را سالم می پندارند، تمایز کند. بنابراین هدف این پرسشنامه دست یابی به یک تشخیص خاص در سلسله مراتب بیماریهای روانی نیست، بلکه منظور اصلی آن ایجاد تمایز بین بیماری روانی و سلامت روانی است.
این پرسشنامه دارای ۴ زیر مقیاس است که عبارتند از: مقیاس نشانه های بدنی، اضطراب و بی خوابی، نارسا کنش وری اجتماعی و افسردگی وخیم و از مجموع نمرات زیر مقیاس ها یک نمره کلی بدست می آید.
وجود ۴ زیر مقیاس بر اساس تحلیل های آماری پاسخها (تحلیل عاملی) ثابت شده است.
این زیر مقیاس ها عبارتند از:
زیر مقیاس اول (A) : این زیر مقیاس شامل مواردی درباره احساس فرد نسبت به وضع سلامت خود و احساس خستگی آنهاست و نشانه های بدنی را در بر می گیرد. این زیر مقیاس دریافت های حسی بدنی را که اغلب با برانگیختگی های هیجانی همراهند ارزشیابی می کند. موارد این زیر مقیاس در پرسشنامه با حرف A مشخص می شود.
زیر مقیاس دوم (B) : پرسش های زیر مقیاس دوم شامل مواردی است که با اضطراب و بی خوابی مرتبط اند. هفت ماده مربوط به این مقیاس با حرف (B) مشخص می شوند.
زیر مقیاس ©: گستره توانایی افراد را در مقابله با خواسته‌های حرفه‌ای و مسایل زندگی روزمره می سنجد و احساسات آنان را درباره چگونگی کنار آمدن با موقعیت های متداول زندگی آشکار می‌کند. هفت ماده مربوط به این زیر مقیاس در پرسشنامه با حرف © متمایز می شود.
زیر مقیاس چهارم (D) : چهارمین زیر مقیاس، در برگیرنده مواردی است که با افسردگی وخیم و گرایش شخص به خودکشی مرتبط هستند و هفت ماده متمایز کننده آن در پرسشنامه با حرف (D) مشخص می شوند. نمره کلی هر فرد از حاصل جمع نمرات چهار مقیاس بدست می آید.
نمره گذاری: به هر پاسخ از چپ به راست به ترتیب ۰ ، ۱، ۲ و ۳ نمره تعلق می گیرد. نمرات هر آزمودنی در زیر ورقه نوشته می شود و پس از آن نمرات چهار زیر مقیاس را جمع نموده ونمره کلی محاسبه می شود. نمرات ۱۴ تا ۲۱ وخامت وضع آزمودنی را در آن عامل نشان می دهد. پرسشنامه سلامت عمومی در مطالعات بر روی جوامع سالم و موقعیت های بالینی استفاده وسیعی دارد و ابزاری است که پایائی^[۷۳] آن بالاست. (۸۱% = آلفا).
(راهنمای پرسشنامه های سلامت عمومی^[۷۴]، ۲۰۰۰)

2. 2. پرسشنامه ارزشیابی هوش هیجانی سیبر یا شرینگ:

با توجه به اهمیت روزافزون هوش هیجانی در زمینه های مختلف، تلاشهای زیادی در کشورهای پیشرفته در جهت ساخت ابزار مناسبی برای سنین مختلف در این زمینه در حال انجام است. تمامی سازندگان، مبانی نظری خود را از میروسالوی گرفته اند و بسیاری از این آزمونها در حال اعتباریابی می باشند. در این تحقیق از آزمون هوش هیجانی سیبر یا شیرنگ استفاده شده است.
فرم اصلی این آزمون دارای ۷۰ سئوال می باشد که دارای ۲ قسمت است. قسمت اول دارای ۴۰ سئوال و قسمت دوم دارای ۳۰ سئوال می‌باشد. در قسمت اول هر سئوال حاکی از یک موقعیت در زندگی است و آزمودنی باید خود را در آن موقعیت قرار دهد و یکی از گزینه ها را که با حالات روحی او تطابق بیشتری دارد، انتخاب کند. در قسمت دوم دارای ۳۰ سئوال می باشد. در قسمت اول هر سئوال حاکی از یک موقعیت در زندگی است و آزمودنی باید خود را در آن موقعیت قرار دهد و یکی از گزینه ها را که با حالات روحی او تطابق بیشتری دارد، انتخاب کند. در قسمت دوم در ابتدای هر سئوال یک داستان ساختگی هیجانی آورده شده است و از آزمودنی خواسته می شود تا پاسخ خود را با توجه به داستان انتخاب کند. از آنجا که این داستان ها همخوانی و تطابق لازم را با فرهنگ ما نداشته است حذف شده است. در قسمت اول سئوالات مربوط به ابعاد هوش هیجانی می باشد که نمره هر کدام از آنها جداگانه محاسبه می شود. این مولفه ها عبارتند از: خودآگاهی، خودکنترلی، خوانگیزی، هشیاری اجتماعی و مهارتهای اجتماعی هر آزمودنی ۶ نمره جداگانه دریافت می کند که ۵ نمره آن مربوط به هر کدام از مولفه ها و یک نمره کل می باشد. شماره های مربوط به هر بعد عبارتند از:
خود انگیزی: ۱، ۹ ، ۱۵ ، ۲۰، ۲۶ ، ۳۱ ، ۲۱
خودآگاهی: ۶، ۱۰ ، ۱۴ ، ۲۴ ، ۳۲ ، ۳۳ ، ۲۷ ، ۱۲
خودکنترلی: ۲ ، ۱۱ ، ۱۶ ، ۱۸ ، ۲۳ ، ۳۰ ، ۵
هشیاری اجتماعی: ۱۷ ، ۲۲ ، ۲۵ ، ۲۹ ، ۴ ، ۳
مهارتهای اجتماعی: ۷ ، ۸ ، ۱۹ ، ۲۸ ، ۱۳
پاسخ ها به صورت ۵ درجه ای و ترتیبی می باشند. در برخی سئوالات چنانچه آزمودنی گزینه الف را انتخاب کند، نمره ۱ و چنانچه د را انتخاب کند نمره ۵ می گیرد، در برخی دیگر از سئوالات نمره گذاری معکوس است. در سئوالات ۱ ، ۹ ، ۱۲ ، ۱۴ ، ۳۱ ، ۳۳ ، ۱۸ ، ۲۲ ، ۲۸ ، اگر کسی گزینه الف را انتخاب کند، نمره ۵ را چنانچه گزینه ب، ج، د، ه را انتخاب کند به ترتیب نمره کمتری می گیرد، نمره گذاری سایر سئوالات برعکس باشد.
در اجرای مقدماتی این آزمون از قسمت اول که شامل ۴۰ سئوال بود استفاده شد و تعداد ۷ سئوال به علت همبستگی اندک با نمره کل آزمون حذف شده اند و سئوالاتی که برای اجرای نهایی در نظر گرفته شده به ۳۳ سئوال تقلیل یافته است. میزان همسانی درونی آزمون ۳۳ سئوالی در اجرای مقدماتی که بر روی یک نمونه ۴۰ نفری اجرا شده به روش آلفای کروبناخ ۸۵% بوده است. این آزمون توسط آقای بهزاد منصوری دانشجوی کارشناسی ارشد رشته سنجش و اندازه گیری دانشگاه علامه طباطبایی در سال ۸۰-۱۳۷۹ بر روی دانشجویان دانشگاههای تهران مورد هنجاریابی قرار گرفته است. در بررسی روایی سازه این آزمون، همبستگی نمرات افراد در این آزمون و آزمون عزت نفس کویر اسمیت بر روی نمونه ای ۳۰ نفری مورد بررسی قرار گرفت و بر اساس اطلاعات بدست آمده (r = 0.63 , p= 0.00 ) میزان همبستگی بین نمرات آزمودنیها در ۲ آزمون از لحاظ آماری معنی دار است و می توانیم بگوییم آزمون هوش هیجانی از روایی سازه کافی برخوردار است. در بررسی پایایی این آزمون میزان همسانی درونی این آزمون با بهره گرفتن از آلفای کروبناخ محاسبه شده است که در جدول زیر آمده است.
جدول ۱-۳میزان همسانی درونی آزمون و خرده آزمونهای هوش هیجانی

(منبع: تحقیق حاضر)
لازم به ذکر است که در ابتدای پرسشنامه سؤالاتی در جهت شناخت ویژگی­های فردی و سازمانی جامعه آماری مطرح شده است. ضمناً سؤالات پرسشنامه براساس مقیاس ترتیبی و طیف ۵ گزینه­ای لیکرت و موضوع فرضیات تحقیق طراحی شده است. نحوه­ امتیازدهی نمرات پرسشنامه براین اساس به شرح زیر است:

جدول ۳-۳- طیف پنج گزینه­ای لیکرت

کاملاً مخالفم

مخالفم

نظری ندارم

موافقم

کاملاً موافقم

۱

۲

۳

۴

۵

(منبع: تحقیق حاضر)
۳-۸- روایی و پایایی ابزار تحقیق
۳-۸-۱- روایی یا اعتبار^[۴۸] تحقیق
به طور کلی دو سؤال مهم در بررسی یافته­های یک طرح تحقیق مطرح می­ شود، اول اینکه نسبت به یافته­های تحقیق یک طرح تا چه اندازه می­توان اطمینان داشت؟ در پاسخ به این سؤال باید اعتبار درونی تحقیق را مورد نظر قرار دهیم. سؤال دوم این است که تا چه اندازه می­توان یافته­های تحقیق را به جوامع دیگر و شرایط گوناگون تعمیم داد؟ این سؤال با اعتبار بیرونی تحقیق سر و کار دارد. روایی و پایایی از ویژگی­هایی هستند که برای مفید و مؤثر واقع شدن روش­های جمع­آوری داده ­ها شرط اساسی به شمار می­روند (بست، ۱۳۷۷).
همان طور که بیان گردید پرسشنامه تحقیق حاضر از مقاله پژوهشی لئو و همکاران (۲۰۱۲)، اقتباس شده و استاندارد می­باشد، با این حال جهت اطمینان بیشتر از نظرات برخی از اساتید روش تحقیق دانشگاه تبریز و نیز اساتید راهنما و مشاور بهره گرفته­ایم و در نهایت بعد از دخالت دادن نظرات اصلاحی، پرسشنامه­ نهایی تدوین و در اختیار نمونه انتخابی از جامعه آماری قرار گرفت.
۳-۸-۲- پایایی و اعتماد^[۴۹] تحقیق
کسانی که برای تحلیل داده ­های خود از نرم­افزار SPSS استفاده می­ کنند، می­توانند قابلیت اعتماد ابزار اندازه ­گیری را با روش آلفای کرونباخ محاسبه نمایند که البته برای محاسبه آن فرمولی نیز وجود دارد. هرچه درصد به دست آمده به ۱۰۰% نزدیکتر باشد بیانگر قابلیت اعتماد بیشتر پرسشنامه است (مقیمی، ۱۳۷۷، به نقل از نظری، ۱۳۸۶). در این پژوهش که از پرسشنامه برای اندازه ­گیری داده ­ها استفاده گردیده و برای تحلیل داده ­ها، نرم­افزارهای SPSS و لیزرل به کار گرفته شده ­اند، پایایی یا قابلیت اعتماد پرسشنامه با بهره گرفتن از روش­ آلفای کرونباخ محاسبه شده است. این روش برای محاسبه هماهنگی درونی ابزار اندازه ­گیری از جمله پرسشنامه یا آزمون­هایی که خصیصه­ های مختلف را اندازه ­گیری می­ کنند به کار می­رود. برای محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ابتدا باید واریانس نمره ­های هر زیر مجموعه سوال­های پرسشنامه و واریانس کل را محاسبه کرد (سرمد و همکاران، ۱۳۸۰). ضریب آلفای کرونباخ به طریق زیر محاسبه می­ شود:
 که در آن:
n = تعداد سوال­های تست
S_i² = واریانس سوال i
S_t² = واریانس کل تست
در این تحقیق مقدار آلفا با توجه به فرمول بالا و با بهره گرفتن از تحلیل داده ­های بدست آمده از ۱۶۳ پرسشنامه توزیع شده، ۷۵۴/۰ درصد به دست آمد که نشان می­دهد پرسشنامه­ استفاده شده پایا است.
جدول ۴-۳- مقدار ضریب آلفای کرونباخ

ابعاد مدل (متغیرها)

تعداد سؤالات

ضریب آلفای کرونباخ

ضریب کل

جرایم عفت و اخلاق در فضای مجازی بیان نماییم.
مبحث اول : ماهیت جرم در فضای مجازی
ظهور جهان جدید یعنی جهان مجازی، بسیاری از روندها و نگرش ها و ظرفیت های آینده جهان را تحت تاثیر خود قرار می دهد. این جهان در واقع به موازات و گاه حتی بر جهان واقعی مسلط شده و عینیت واقعی پیدا می کند. این دو جهان دارای داد وستدهای بی شماری با یکدیگر هستند.
در این مبحث به ویژگی جرایم رایانه ای و همچنین طبقه بندی جرایم رایانه ای خواهیم پرداخت.
گفتار اول : ویژگی جرایم رایانه ای
مفهوم فضای مجازی برای نخستین بار توسط ویلیام گیبسون^[۵۸]- نویسنده کانادایی رمان های علمی- تخیـلی در سال ۱۹۸۲ مورد استفاده قرار گرفت.فضای مجازی ، مجموعه به هم پیوسته دنیای امروز از طریق رایانه و ارتباطات راه دور ، بدون در نظر گرفتن مکان جغرافیایی است.^[۵۹]

در تعریف فضای مجازی می توان گفت که« فضای مجازی محیطی است مجازی و غیر ملموس که در فضای شبکه های بین المللی ( که از طریق اینترنت به هم وصل می شوند ) وجود دارد . در این محیط ، تمام اطلاعات مربوط به روابط افراد ، ملت ها ، فرهنگ ها ، کشورها بصورت ملموس و فیزیکی در یک فضای مجازی و به شکل دیجیتالی وجود داشته و قابل استفاده و در دسترس استفاده کنندگان و کاربــران می باشد.»^[۶۰]
در حقیقت فضای مجازی مانند هر فضایی دارای موقعیت جغرافیایی، فیزیکی یا محدوده سرزمینی خاص نیست ولی با این وجود نوعی واقعیت برجسته در جهان معاصر است ، چرا که ما انسان ها هر روز در آن دست به عمل می زنـیم ، با آن در تعامل هسـتیم، از آن یاری می طـلبیم و با او به داد و ســتد اطلاعات می پردازیم. مایکل بندیکت، فضای مجازی را به عنوان «جهانی نو و موازی با جهان واقعی و مخلوق رایانه های جهان و ارتباط های بین آنان تعریف می کند. جهانی (یا فضایی) که در آن انباشت جهانی از دانش، سرگرمی، شاخص ها ، مقیاس ها ، کنش ها و از همه پراهمیت تر انباشتی از عاملان انسانی تغییر یافته و دگرگون شده، شکل یافته است.»^[۶۱] فضای مجازی در حقیقت نوعی فرافضا و فضای ذهن است .^[۶۲]
فضای مجازی، فضایی است که همه جا هست اما هیچ کجا نیست ، فضایی است که در پرتوی در دسترس قرار دادن اطلاعات وسیع و سریع ، به فرد قدرت نمادین بیشتر و امنیت روانی گسترده تری می بخشد ؛ اما در همان حال او را وابسته تر ، بی قدرت تر و مضطرب تر از پیش می کند . فضای سیال و بی حدودی است که به سادگی همیشه در دسترس همگان است اما به همان سادگی که ایجاد می شود از بین رفته و محو می شود . فضایی است که در پرتو تسهیل شرایط تعامل اجتماعی ، توافق اجتماعی عمیق تر و یکپارچگی اجتماعی فراخ تری را ایجاد می کند ؛ اما باز در همان حال از زاویه ای دیگر به سبب کارکردهای خصوصی و منحصرا فردیش ، تمایز و انزوای اجتماعی را گسترش می دهد .^[۶۳]
در هر حال فضای مجازی در هر تعبیری و با هر تعریفی، قلمروی وسـیع ، بدیع و بکر است که برای ساکنان
خود امکانات، آزادی ها، فرصت ها، دلهره ها، آسیب ها و محدودیت های نوینی را به همراه دارد. اهمیت این قلمرو تا حدی است که امروزه برخی اندیشمندان صحبت از دو جهانی شدن دنیای معاصر می کنند.
با این نگاه مهمترین تغییر جهان معاصر که بنیان تغییرات آینده جهان را می سازد، رقابتی شدن جهان واقعی
و جهان مجازی است .
اینترنت ماهیتاً یک فناوری ارتباط بین‏شبکه‏ای است، اما تنها فناوری ارتباط بین شبکه‏ای نیست ؛چرا که از نظر فنی این امکــان وجود دارد که شـبکه‏های مختلف از روش‏های غیرمـشابهی برای ارتباط بین خود استفاده کننددر این صورت اگرچه ارتباط بین آنها یک نوع ارتباط بین شبکه‏ای ^[۶۴] است، اما اینترنت به معنای خاص نیست. در اینترنت^[۶۵] همه شبکه‏ها (هر چند که نوع شبکه‏ها با هم متفاوت باشد) برای ارتباط با همدیگر از یک ارتباط مشابه مبتنی بر پروتکل TCP/IP استفاده می‏کنند. در اینجا لازم است که به یک نکته مهم در ارتباط با کاربرد پروتکل‏های TCP/IP توجه شود و آن نکته این است که به هر گونه کاربرد این پروتکل‏ها در شبکه‏های رایانه‏ای ،اینترنت گفته نمی‏شود. گاهی در ارتباطات داخل یک شبکه (درون شبکه‏ای) از پروتکل‏های TCP/IP استفاده می‏شود. استفاده درون شبکه‏ای از پروتکل‏های TCP/IP، اینترنت نامیده نمی‏شود. شبکه‏های اینترانت و اکسترانت از پروتکل‏های TCP/IP برای ارتباطات درون شبکه‏ای استفاده می‏کنند .
بدان جهت که واژه‏های «اینترانت»^[۶۶] و «اکسترانت»^[۶۷] شبیه و نزدیک به واژه اینترنت است بسیاری از مردم در استفاده از این واژه‏ ها به اشتباه می‏افتند. برای اجتناب از این اشتباه به طور مختصر تفاوت بین اینترنت با اینترانت و اکسترانت را بررسی می‏کنیم.
مقایسه بین اینترنت و اینترانت
اینترانت یک شبکه محلی سازمانی یا خصوصی است که مبتنی بر پروتکل TCP/IP بوده وبرخـی از خدمات
گوناگون اینترنت مانند پست الکترونیک^[۶۸] و صفحات وب^[۶۹] را در داخل یک شبکه انجام می‏دهد. در واقع اینترانت یک اینترنت خصوصی در داخل یک شبکه است. میزان خدمات اینترانت بستگی به اراده مدیر شبکه دارد. هیأت مؤلفان میکروسافت ضمن تعریف اینترانت، به شرح زیر تفاوت آن را با اینترنت بیان کرده‏اند:«اینترانت یک شبکه خصوصی مبتنی بر پروتکل‏های اینترنتی چون TCP/IP است، اما برای مدیریت اطلاعات یک شبکه یا سازمان طراحی می‏شود. کاربردهای آن شامل خدماتی مانند خدماتی چون توزیع سند، توزیع نرم‏افزار، دستیابی به بانک‏های اطلاعاتی و آموزشی می‏شود. دلیل انتخاب این نام، شباهت آن به سایت وب جهانی ]در اینترنت[ و مبتنی بودن آن بر همان فناوری است با این تفاوت که صرفاً درون سازمانی است و به اینترنت متصل نیست. بعضی از اینترانت‏ها دسترسی به اینترنت را نیز فراهم می‏کنند. اما اینگونه اتصالات از طریق «دیوار آتش»^[۷۰] هدایت می‏شوند که شبکه‏های داخلی را در مقابل وب خارجی حفاظت می‏کند»^[۷۱]
مقایسه بین اینترنت و اکسترانت
علاوه بر اینترانت، اکسترانت نیز از فناوری اینترنت و پروتکل‏های آن (TCP/IP) برای ارتباطات درون شبکه استفاده می‏کند. هیأت مؤلفان شرکت رایانه‏ای میکروسافت، اکسترانت را به شرح زیر تعریف کرده است :
“اکسترانت ایجاد شکل گسترده‏تری از اینترانت یک شرکت مجتمع با بهره گرفتن از فناوری وب جهانی به منظور آسان شدن برقراری ارتباط بین تأمین‏کننده و مشتریان است. اکسترانت به مشتریان و تأمین ‏کنندگان امـکان می دهد تا با دسـترسی محـدود به اینترنت یک شرکـت به رابطه کـاری خود سرعت بخـشیده و کـارآیی را
افزایش دهند.”^[۷۲]
درهر حال و به طور کلی می توان جرایم فضای مجازی را در برخی ویژگی ها مشترک دانست، که با شناخت آن، ماهیّت این گونه جرایم روشن خواهد شد:
الف) تخصصی و علمی بودن
این دسته از جرایم عمدتاً از سوی افراد آگاه به علوم رایانه ای رخ می دهد، که در اغلب موارد عمدی و از روی تجرّی یا عداوت صورت می گیرد. لذا کمتر می توان کسانی را که دارای اطلاعات رایانه ای نیستند در زمره بزهکاران رایانه ای دید. (به ویژه جرایمی، از قبیل سابورتاژ، دسترسی غیر مجاز، جاسوسی و…). از سوی دیگر نیاز به ابزار و نرم افزارهـای خاصـی اسـت که کار با آن ها تنـها از عهـده برخی از متخصـّصین
برمی آید.از این رو در مرحله کشف این دست از جرایم نیاز به متخصصین رایانه ای است.
ب) دارای حیثیت عمومی و خصوصی بودن
جرایم مجازی را نمی توان منحصر در یک حیث نمود، چرا که از یک طرف در رابطه با دولت و فضای عمومی جامعه است و از طـرف دیگر به اشخـاص حقیقی یا حقوقی خـصوصی خسـارت مادی و معنوی می زند و احیاناً حریم خصوصی افراد را هدف می گیرد.
یکی از حقوقدان در خصوص ضرورت حمایت قانونی از شهروندان در برابر جرایم مجازی می گوید:«با توجه به پیشرفت علم و گستردگی کاربرد اینترنت در جهان امروز، در بسیاری از کشورهای جهان مقررات و شرایط ویژه ای برای حمایت از حقوق کاربران اینترنتی وضع شده است و این مقررات بیش از آنکه جنبه کنترل و نظارت توسط دولت ها داشته باشد به طور خاص در زمینه حمایت از کاربران اینترنت و شـهروندان
آن کشورها است.
به اعتقاد این حقوقدان برای اینترنت باید تعریف مشخص حقوقی و قانونی وجود داشته باشد و برای تخلفات و جرایم احتمالی و به طور کلّی برای هر نوع رابطه حقوقی در این زمینه قوانین و ضوابط خاص و مشخص تهیه، تدوین و تصویب شود. بدون قانون در زمینه اینترنت نمی توان با جرایم مربوط به آن برخورد کرد. چون طبیعت مطبوعات با سایت های اینترنتی متفاوت است. بنابراین تسرّی دادن قانون مطبوعات به مسائل مربوط به اینترنت از لحاظ حقوقی جای اشکال فراوان دارد.»^[۷۳]
در این زمینه یکی از جامعه شناسان نیز با بیان این که استفاده از اینترنت حقّ فردی اشخاص در جامعه است، به حیثیت عمومی جرایم مجازی اشاره کرده و بیان می کند: «اینترنت به عنوان یک فناوری جدید ارتباطی، علاوه بر برنامه های منفی، واجد کارکردهای مثبت در زندگی اجتماعی است و ترویج فساد یا ناهنجاری اجتماعی از هر کانال امکان پذیراست ودولت به عنوان حافظ و مسئول بهداشت محیط و روانی افراد، وظیفه دارد با این نوع جرایم مقابله کند. پاره ای از برنامه های اینترنتی از آن جهت که با منافع ملی، مصـالح اجتماعی ، اخلاقیـات جامعه و شـئونات مـذهبی مغـایرت دارد ، در ردیف جرایم اینتـرنتی قرار
اجتماعی، اخلاقیات جامعه و شئونات مذهبی مغایرت دارد، در ردیف جرایم اینترنتی قرار می گیرد.»^[۷۴]
در این راستا مـی توان جـرایم امنیتی ؛ چون جاسوسی در فضای مجازی، حملات تروریستی و تخـریب داده ها و اخـتلال درسـیستم های رایانه ای و داده ها و… جرایم فرهنگی؛ چون هرزه نگاری و دیگر جرایـم
محتوایی را واجد حیثیت عمومی دانست.
ج) پیچیدگی خاص
فضای مجازی، دنیای بیکرانی از امکانات و قابلیت های بی شمار است، که بدون محدودیت، در دسترس همگان قرار دارد و هرکس با هر انگیزه ای می تواند از این موهبت استفاده کند. این حجم گسترده از امکانات؛ قدرت پیچیده کردن نحوه ارتکاب جرم و گمنام کردن هویت مجرم را افزایش می دهد، که این خود دستگیری و تعقیب مجرمان را دشوار ساخته است. هکرها و کرکرها با بهره گرفتن از شیوه های مختلف و به صورت گمنام اطلاعات را مورد حمله قرارمی دهند، بدون اینکه ردی از خود باقی گذارند. از سوی دیگر مجرم بدون حضور فیزیکی می تواند از فرسنگ ها فاصله، اطلاعات شخصی یا عمومی را در کشوری دیگر مورد هجمه قرار دهد و حتی در صورت شناسایی نیز از دستگیری و مجازات (البته در کشور مورد هدف) در امان بماند. (چون تحت حاکمیت کشور مورد هدف نیست).
د) دشوار بودن تعیین صلاحیت کیفری
با توجه به نوظهور بودن جرایم رایانه ای، هنوز در سطح بین المللی قانون یا عرف جدی در مورد صلاحیت کیفری در این جرایم شکل نگرفته و در سطح ملی نیز دسته ای از کشورها؛ چون آلمان همان قوانین رایج در دیگر جرایم را در این جرایم حاکم کرده اند. برخی کشورها اقدام به تصویب قوانین جدیدی کرده اند که در این میان دو رویه کلی حاکم است: ۱٫ محل استقرار سیستم های رایانه ای به عنوان محلّ ارتکاب جرم مجازی (کشورهایی، چون سنگاپور و مالزی)؛ ۲٫ محلّ حضور بارگذار و پیاده ساز شبکه ای به عنوان محل ارتکاب جرم، (همچون ایالت آرکانزاس و کارولینای شمالی) .با وجود چنین رویکردهایی مشکل اصلی تعیین هویت مجرم است؛ زیرا بر فرضی که نظریه محل استقرار سیستم را شناسایی کنیم، باز هویت کاربر مجرمی که از آن استفاده کرده و یا حتی یافتن محل استقرار رایانه دشوار است و در نظر دوم نیز مشکل هویت مجرم همچنان لاینحل است. در نتیجه تعیین صلاحیت کیفری همچنان دشوار می نماید. همچنین در زمینه صلاحیت تابعیتی و صلاحیت حمایتی و صلاحیت جهانی، رویّه مشخّص یا غالبی اتخاذ نشده است.
ه) جهانی بودن
فناوری اطلاعات و ارتباطات الکترونیکی، به دلیل گستردگی در سراسر جهان، از چند جهت جرایم مجازی را از سایر جرایم ممتاز می کند. در جرایم امنیتی و تروریستی که مجرمان درصدد انعکاس هرچه بیشتر اقداماتشان هستند، فضای مجازی، محیط مطلوبی برای اینگونه اقدامات است؛ زیرا که هر اختلالی در آن به خوبی انعکاس جهانی داشته و به راحتی اعتبار یک کشور یا مجموعه خاصی را لکّه دار می کند. در جرایمی، چون کلاهبرداری، فرد می تواند از کشوری دور دست به اشکال مختلف فرد دیگری را در کشوری دیگر فریب دهد. در جرایمی، چون اختلال در داده ها، اختلال در سیستم، جعل دسترسی و شنود و دریافت غیرمجاز و… مجرم به راحتی می تواند ابزار و نرم افزارهای مورد نیاز را جهت ارتکاب جرم چه از طریق اینترنت و غیره تهیه و دانلود کند و یا با افراد متخصّص در این جرایم همکاری کند.
و) دشوار بودن کشف بزهکار
مجرمین در فضای مجازی، هویت مشخص یا واقعی ندارند، لذا برای نهادهای کیفری بسیار دشوار است که مشخص کنند، چه کسی مرتکب مثلاً تخریب یا ممانعت از دسترسی شده است، حتی اگر هویّت رایانه مورد استفاده نیز مشخص شود، یافتن کاربر یا مالک آن نیز سخت است. لذا بهتر است به جای مجازات های معمول، مجازات هایی از نوع فضای مجازی برای این گونه مجرمین تعریف شود. مجازات هایی چون ممانعت از دسترسی وی به داده هایش، توقف داده ها، اختلال در سیستم و…..^[۷۵]
گفتار دوم : طبقه بندی جرایم رایانه ای
سازمان ملل متحد اولین سازمانی است که با انتشار کتابچه راهنمای سازمان ملل برای پیشگیری وکنترل جرایم رایانه ای به طور رسمی دو دسته از جرایم رایانه ای با ماهیت مختلف اشاره کرد.

۰۰/۱۵

۰/۱

۱

فوق لیسانس

۳۹/۸۰

۵۸/۴۰

۴۳/۹

۷۶/۷

۲۳/۶

۲۵/۷

۱۴/۹

۰/۱۰۰

۱۰۰

جمع

با توجه به نتایج جدول توزیع فراوانی تحصیلات پاسخگویان باید اظهار داشت که در واقع بیشترین افراد یعنی ۰/۳۳ درصد ابتدایی و کمترین افراد یعنی ۰/۱ درصد لیسانس و ۰/۱ فوق لیسانس هستند. همچنین با توجه به مقدار میانگین ها: بیشترین میزان افسردگی و غمگینی در افراد لیسانس و فوق لیسانس و کمترین میزان افسردگی و غمگینی در افراد بی سواد می باشد. که نشان می دهد با افزایش تحصیلات میزان افسردگی و غمگینی افزایش می یابد. بیشترین میزان فعالیت های اجتماعی، تفریحی در افراد لیسانس و فوق لیسانس و کمترین میزان افسردگی و غمگینی در افراد بی سواد می باشد. که نشان می دهد با افزایش تحصیلات میزان فعالیت های اجتماعی، تفریحی افزایش می یابد. بیشترین میزان احساس ناتوانی نسبت به همسالان در افراد فوق دیپلم و بالاتر و کمترین میزان احساس ناتوانی نسبت به همسالان در افراد بی سواد می باشد. که نشان می دهد با افزایش تحصیلات میزان احساس ناتوانی نسبت به همسالان نیز افزایش می یابد. بیشترین میزان احساس نگرانی در مورد آینده فرد بیمار در افراد بی سواد و کمترین میزان احساس نگرانی در مورد آینده فرد بیمار در افراد فوق لیسانس می باشد. که نشان می دهد با افزایش تحصیلات میزان احساس نگرانی در مورد آینده فرد بیمار نیز کاهش می یابد می یابد. بیشترین میزان اختلال در رسیدگی به کارهای منزل در افراد فوق لیسانس و کمترین میزان اختلال در رسیدگی به کارهای منزل در افراد بی سواد می باشد. که نشان می دهد با افزایش تحصیلات میزان اختلال در رسیدگی به کارهای منزل نیز افزایش می یابد. بیشترین میزان مشکلات ناشی از درمان در افراد بی سواد و کمترین میزان مشکلات ناشی از درمان در افراد فوق دیپلم می باشد. بیشترین میزان شدت آثار و پیامدهای بیماری در افراد فوق لیسانس و کمترین میزان شدت آثار و پیامدهای بیماری در افراد بی سواد می باشد.
۴-۲-۴- وضع شغلی بیمار
جدول ۴-۴: توزیع فراوانی و نسبی براساس وضع شغلی بیمار

میانگین

درصد

فراوانی

وضع شغل

میزان شدت آثار و پیامدهای بیماری

میزان مشکلات ناشی از درمان

میزان اختلال در رسیدگی به کارهای منزل

میزان احساس نگرانی در مورد آینده فرد بیمار

میزان احساس ناتوانی نسبت به همسالان

میزان فعالیت های اجتماعی، تفریحی

میزان افسردگی و غمگینی

۰۰/۹۶

۲۵/۴۱

۰۰/۱۴

۷۵/۵

۲۵/۹

۰۰/۱۲

۷۵/۱۳

۰/۴