• • معنویت تلاش در جهت ایجاد حساسیت نسبت به خویشتن، دیگران، نیروی برتر (خدا)، کند و کاو در جهت آن چه برای انسان شدن مورد نیاز است، و جست و جو برای رسیدن به انسانیت کامل است(هینلز^[۲۴]،۱۹۹۵).

در طول تاریخ بشر، معنویت به شکلهای مختلفی تجلی یافته و در پیرامون آن بسیار سخن گفته شده است. هر کس از دریچهای به آن نگریسته و با تکیه بر بعد یا ابعادی ازآن، تعریفی ارائه کرده است(برزنونی، ۱۳۷۹،ص۷۷). به عبارت دیگر، مفاهیمی از قبیل معنویت که به امور غیرمادی تعلق دارند، تعریف منطقی ندارند و معمولاً با ذکر مصادیق و مثالها، توضیح داده می شوند.
معنویت نیاز ذاتی انسان برای ارتباط با چیزی فراتر از ماست (کینگ، ۲۰۰۸،ص۲۹). معنویت پاسخ مثبت به نیازهای درونی و گرایش های فطری است. معنویت پیوند انسان با خدا و عالم باطن است و اصالت را به معنا و متافیزیک دادن( رودگر، ۱۳۸۷،ص۴۳).
در اسلام منظور از معنویت برخورداری از ارزشهای اعلای انسانی همچون ایمان به خدا، احترام و تکریم دیگران، پذیرش دیگران، تقوا، خدمت، خوش بینی و صداقت به صورت عام و جهان شمول است. تعالیم و آموزه های دین اسلام شکل دهنده معنویت هستند. سرچشمه معنویت اسلامی، قرآن کریم و فرموده های حضرت محمد(ص) و ائمه اطهار(ع) است (نادری و رجای پور، ۱۳۸۹،ص۱۲۰). معنویت اسلامی با مدیریت اسلامی، ارتباطی تنگاتنگ داشته و عامل تقویت، توسعه و توفیق حکومت و مدیریت یا کارآمدی بیشتر نظام اسلامی میشود؛ چنانکه در سیره سیاسی پیامبر اعظم (ص) و امام علی(ع) دیده ایم و همانطور که در سیره حکومتی حضرت امام خمینی(ره) نیز مشاهده کرده ایم. پس در معنویت اسلامی، چند مؤلفه مهم وجود دارد:

• معرفت اسلامی

• عقلانیت اسلامی

• عبودیت اسلامی

• وظیفه گرایی و خدمت به جامعه برای تحصیل رضای خدا

• راه های برون رفت از همه مشکلات و چالش های روزآمد حکومتی، که تنها با تعبد و توکل ممکن و میسر است.

• طراوت همیشگی و خستگی ناپذیری در خدمت به مردم و محرومان و …( رودگر، ۱۳۸۷،ص۴۴).

لازم به ذکر است در دیدگاه اسلام معنویت ریشه در مذهب دارد ومذهب عامل اصلی تقویت و تشویق معنویت در افراد و سازمانها تلقی می شود(مشبکی و همکاران، ۱۳۸۵،ص۱۸۱).
به نظر می رسد، تعریف اخیر، هم به لحاظ نظری و هم به لحاظ عملی جامع تر از دیگر تعریف ها باشد. از یک سو، به ابعاد چهارگانه ارتباطات انسان اشاره دارد که وجود آن در هر آن حداقل در یک بعد اجتناب ناپذیر است، از سوی دیگر، تلاش و ایجاد حساسیت برای انسانیت کامل را پیشنهاد می کند. از این رو تعریف اخیر مبنای تعریف معنویت در کار، دراین تحقیق قرار گرفته است.

۲-۲-۲- تاریخچه معنویت

از نظرگاه تاریخی و تطبیقی فقط می توان از کثرت معنویت سخن گفت، معنویت های گوناگون و مکاتب معنویت بسیاری می توان یافت که تعابیر فرهنگی خاصی را از آرمانهای دینی سنت های گوناگون نشان می دهند(اوسولا^[۲۵]، ۱۹۹۷).
گرایش هایی که امروز بیشتر در معنویت رایج است، بیشتر بر موضوع و بافت « خود» تأکید دارد و نیز به مفهوم متین تری از روان شناسی انسان پیوند می خورد(همان).
در حوزه های دینی و مذهبی، بسیاری از ادیان واژه دقیقی برای Spirituality ندارند؛ با این وجود، امروزه مفهوم معنویت یک کلیدواژه جهانشمولی است که نشانگر جستجوی جهت و معنا، کمال و تعالی است. در جامعه سکولار و مدرن، معنویت پدیده دوباره کشف شده ای است که در جهان بسیار مادی گرای امروزی گم شده یا حداقل پنهان گشته است(هینلز، ۱۹۹۵).
در واقع تقریباً از نیمه دوم قرن نوزدهم در اروپا و در غرب به طور کلی اعم از اروپای باختر و آمریکا و کانادا بحثی تحت عنوان معنویت مطرح شد و گفته شد که همه نظام های اجتماعی در چیزی تحت عنوان معنویت مشترک هستند و با اینکه به ادیان و مذاهب مختلف تعلق دارند در معنویت اشتراک دارند(ملکیان، ۱۳۷۷)

۲-۲-۳- معنویت در محیط کار

مفهوم « معنویت در کار» همانند خود معنویت، هم گوناگون و هم دشوار است. بج^[۲۶] در خلال سا لهای ۱۹۹۹-۱۹۹۲ تعاریفی که در زمینه معنویت در محیط کار و سازمان ارائه شده است را در شش پارادایم و استعار هی مرتبط با موضوع، طبقه بندی کرده است(بج، ۲۰۰۰):
انسان گرا^[۲۷] ، بوم شناس^[۲۸]، طرفدار حفظ محیط زیست، پست مدرن تأییدگرا^[۲۹]، مدیرمآب۱۸^[۳۰]، بنیادگرا^[۳۱]، پست مدرن شک گرا . هر یک از این پارادایم ها نقطه نظر و نگرشی منحصر به خود دارند، همراه با استعاره هایی که پنجره خوش منظره و دل انگیزی را در مقابل هر پارادایم می گشاید.
برَدلی و کوانی(۲۰۰۳) در پژوهش هایشان از یافته های بج استفاده کرده و برای بررسی و مطالعه تعاریف معنویت در کار و سازمان، پارادایم ششگانه بج را به پنج پارادایم تقلیل داده اند. بدین معنا که پارادایم « مدیرمآب» را در پارادایم« انسان گرا» ادغام کرده و هم چنین پارادایم «بوم شناس» را به « دین و مکتب شناس» تغییر داده اند. هم چنین، پارادایم « بنیادگرا» را چون معنای ضمنی منفی در رابطه با نام آن در بسیاری از ادیان اقتباس می شد، به « سنت گرا» تغییر نام داده اند.(جدول ۲-۱)
جدول ۲-۱- پارادایم های پنجگانه معنویت (برَدلی و کوانی، ۲۰۰۳)

پارادایم
مفهوم

سنت گرا
معنویت با توجه به وابستگی و تعلق داشتن به یکی از ادیان شناخته شده جهان مثل آئین بودا، مسیحیت، اسلام، یهودیت

آئین گرا
معنویت با توجه به وابستگی و تعلق آن به یکی از ادیان عصرجدید مثل جا نگرایی (اعتقاد به جان داشتن اشیاء)، طبیعت گرایی، اعتقاد به عالم ارواح. پیروان دکتر مون، مانثو فاکس یا سایر پیامبران جدید.

انسان گرا
معنویت برحسب، خود تحولی، شفقت، صداقت و سایر واژه ها و عباراتی که بیانگر ارزش دادن به برقراری ارتباط با دیگران است.

پست مدرنیسم تأیید گرا
معنویت با تعاریف آزادانه و مسامحه درباره واژه هایی مانند عشق، احساس، خوب بودن و واژه ها ی د یگری که بیانگر ارزش دادن به خود است.

پست مدرنیسم شک گرا

(۳-۱۳)

۳-۲-۲-۴-طول ورودی برای رژیم جریان کف آلود یا انتقالی

در صورتی که شرایط ایجاد رژیم های جریان ذکر شده در قسمت های قبل اتفاق نیفتد، رژیم جریان لخته ای^[۳۴] است. در ورودی لوله ها ممکن است بر اثر آشفتگی، قبل از ایجاد رژیم جریان لخته ای، یک رژیم جریان انتقالی به وجود آید. به این رژیم جریان کف آلود^[۳۵] گفته می­ شود. با بهره گرفتن از رابطه زیر می­توان حداکثر طولی از ورودی لوله را که در آن رژیم جریان کف­آلود اتفاق میفتد محاسبه کرد.
(۳-۱۴)
به طوری که حداکثر طولی از ورودی لوله است که در آن رژیم جریان کف آلود اتفاق میفتد. به این ترتیب اگر فاصله نقطه ای از لوله که می­خواهیم رژیم جریان را برای آن مشخص کنیم تا ورودی لوله از این طول کمتر باشد رژیم جریان کف آلود و در غیر این صورت لخته ای است.
به این ترتیب نقشه رژیم های جریان حاصل از کار تیتل و همکارانش به صورت زیر به دست می ­آید. آن ها این نقشه را برای مخلوط آب و هوا در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد و فشار ۱۰ نیوتن بر سانتیمتر مربع که در یک لوله به قطر ۵ سانتیمتر جریان داشت رسم کردند.

شکل ۳- ۲: نقشه رژیم جریان برای مخلوط آب و هوا در دمای ۲۵ درجه سانتیگراد و فشار ۱۰ نیوتن بر سانتیمتر مربع در یک لوله به قطر ۵ سانتی متر (Taitel et al. 1980)

۳-۳- محاسبه خواص سیالات

در این تحقیق محاسبات خواص سیالات بر اساس ترکیب آن ها انجام گرفته است. بنا بر این به عنوان بخشی از مدل چاه، محاسبات تبخیر آنی^[۳۶] بر اساس معادله حالت پنگ و رابینسون (Peng and Robinson 1976) انجام گرفته است. چگونگی انجام محاسبات فلش را در منابع مختلف مربوط به خواص سیالات می­توان یافت. (Brill and Beggs 1991, Danesh 1998) در شکل صفحه بعد فلو چارت محاسبات فلش نشان داده شده است.
شکل ۳- ۳: فلو چارت محاسبات تبخیر آنی
بله
خیر
شکل ‏۰‑۱
برای محاسبه خواص شبه جزء^[۳۷] در ترکیب از رابطه تصحیح شده ریاضی و دابرت(Riazi and Daubert 1987) استفاده شده است. پس از اینکه با بهره گرفتن از محاسبات تبخیر آنی ضرایب تراکم پذیری مایع ( ) و گاز ( ) به دست آمدند ، چگالی فاز مایع و گاز به ترتیب از رابطه­ های زیر محاسبه می­ شود.
(۳-۱۵)
(۳-۱۶)
در معادله بالا و به ترتیب چگالی مایع و گاز هستند که برحسب به دست می­آیند. فشار بر حسب است. و به ترتیب جزء مولی جزء در مایع و گاز هستند. دما بر حسب کلوین و جرم ملکولی جزء بر حسب است. ثابت جهانی گازهاست که با توجه به سایر پارامتر های معادله باید با واحد در معادله قرار بگیرد و مقداری برابر با دارد.
در این تحقیق گرانروی سیالات چاه با بهره گرفتن از روش لورنز-بری-کلارک ( LBC ) محاسبه می­ شود. (Lohrenz et al. 1964) کشش بین سطحی نیز از رابطه ویناگ و کتز (Weinaug and Katz 1943) محاسبه شده است.

فصل چهارم: مدل جدید چاه و شبیه سازی

۴-۱- مقدمه

برای مدلسازی جریان در یک چاه لازم است معادلات حاکم بر سیستم به دست آورده شوند. این معادلات شامل معادلات موازنه جرم، موازنه مومنتم و موازنه انرژی هستند. در مدلسازی جریان چند فازی در یک چاه تعداد پارامترهای مجهول بسیار زیادند. از مهمترین پارامترهای مجهول می­توان به سرعت، ترکیب، گرانروی و کشش سطحی برای هر فاز و ماندگی مایع، فشار و دما در هر نقطه از سیستم اشاره کرد. به دست آوردن هر کدام از این پارامترهای مجهول نیز مستلزم محاسبه تعداد بسیار زیادی مجهولات دیگر است که مسأله را بسیار پیچیده می­ کند. بنابر این برای به دست آوردن این تعداد زیاد مجهول لازم است تعداد زیادی معادله به صورت همزمان حل شوند. در این فصل جزئیات مدل ارائه شده در این پزوهش از جمله هندسه چاه، روند حل مسأله ، معادلات به کار گرفته شده و شرایط مرزی سیستم توضیح داده می­شوند.

۴-۲- هندسه سیستم

سیستم مورد نظر برای مدلسازی یک چاه عمودی است که مخزن هیدروکربنی را به سطح زمین مرتبط می­ کند. گاز مربوط به فرایند فرازآوری نیز از نقطه ای در مسیر جریان سیال از مخزن به سطح به درون چاه تزریق می­ شود. عمق مبنا در این مسأله نقطه انتهای چاه در مخزن در نظر گرفته شده است و چاه در راستای محور تا سطح زمین امتداد می­یابد. به منظور انجام محاسبات به صورت عددی، چاه در جهت محور به به قسمت­ های کوچکتر شبکه^[۳۸] بندی شده است. در شکل زیر می­توانید هندسه چاه را مشاهده کنید.
عمق مبنا
گاز
مخزن
z
شکل ۴- : شکل و نحوه بلوک بندی چاه

۴-۳- معادلات حاکم بر سیستم

معادلات حاکم بر سیستم شامل معادلات موازنه جرم، موازنه مومنتم، موازنه انرژی و روابط مربوط به تعادل بخار-مایع هستند. در فصل قبل محاسبات تعادل بخار-مایع و معادلات محاسبه خواص سیالات چاه توضیح داده شدند. در ادامه سایر معادلات حاکم بر سیستم در مدل ارائه شده توضیح داده می­شوند.

۴-۳-۱-موازنه جرم

روند به دست آوردن معادله موازنه حاکم بر یک سیستم به طور خلاصه در زیر آمده است.
یک المان به عنوان نماینده سیستم انتخاب کنید.
بر روی المان معادله موازنه مورد نظر را بنویسید.
مقدار تجمع در سیستم = مقدار مصرف – مقدار تولید + مقدار خروجی – مقدار ورودی
معادله مرحله قبل را تقسیم بر حجم المان کنید.
از دو طرف معادله حد بگیرید و حجم المان و اختلاف زمان را به سمت صفر میل دهید.
از فرمول مشتق استفاده کنید و معادله را به یک معادله دیفرانسیل تبدیل کنید.
در صورتی که معادله کمکی وجود دارد، معادله کمکی را در معادله دیفرانسیل به دست آمده استفاده کنید.
معادله دیفرانسیلی که به این ترتیب به دست می ­آید در مرحله بعد می ­تواند با به کار بردن مقدارهای مرزی و اولیه از روش تحلیلی یا عددی حل شود. با دنبال کردن روند بالا برای جریان دو فازی در چاه در حالت پایدار^[۳۹] برای هر فاز یک معادله موازنه جرم به صورت زیر به دست می ­آید.
(۴-۱)
(۴-۲)
معادله (۴-۱) برای فاز مایع و معادله (۴-۲) برای فاز گاز است. همان طور که در معادلات بالا قابل مشاهده است در دو معادله جمله اول سمت چپ نشان دهنده تغییر جرم به دلیل تغییر چگالی، سرعت و ترکیب فاز است. جمله دوم و سوم به ترتیب نشان دهنده جرم ورودی از مخزن و جرم ورودی از نقطه تزریق گاز است. آخرین جمله سمت راست که مربوط به آهنگ (نرخ) انتقال جرم بین فاز مایع و گاز است در دو معادله مقداری مساوی ولی با علامت مخالف دارد. معادلات برای سیستم چاه در حالت پایدار نوشته شده اند و در معادله کلی مقدار مایع و گاز ورودی از مخزن و مقدار مایع و گاز ناشی از گاز تزریقی نیز در نظر گرفته شده اند. جمله­های مربوط به جرم ورودی از مخزن فقط برای بلوک های در ارتباط با مخزن نوشته می­شوند و جملات مربوط به جرم ورودی توسط گاز تزریقی فقط برای بلوکی که گاز در آن تزریق می­ شود در نظر گرفته می­ شود.
همجنین معادله موازنه جرم برای جزء از ترکیب در مخلوط گاز و مایع به صورت زیر به دست می ­آید.
(۴-۳)
در معادله (۴-۳) به دلیل این که موازنه جرم برای فاز مایع و گاز به طور همزمان نوشته شده است، جمله مربوط به انتقال جرم بین دو فاز حذف می­ شود.

۴-۳-۲-موازنه مومنتم

با به کار گیری روند شرح داده شده در قسمت قبل می­توان معادله دیفرانسیل موازنه مومنتم در سیستم را به شکل زیر به دست آورد.

مبهم بودن آینده یک جوان باعث ایجاد استرس های روحی و روانی برای او خواهد شد که نمی داند به کجا می رود. این تردیدها همواره پایه های باور فکری جوانان را سست می کند. مسلماً جوان هر چه بیشتر در ابهامات بماند به همان میزان خطر بحران هویت برای او بیشتر خواهد بود.

شیوع بیکاری در بین افراد یک جامعه از مشروعیت نظام می کاهد، حس بی اعتمادی میان افراد را دامن می زند و از هم گسیختگی اجتماعی را به وجود می آورد. در این هنگام زمینه برای از خود بیگانگی فرد با افراد و ساختارهای جامعه فراهم می شود و اگر این وضعیت ادامه یابد در حالت پیشرفته بی نظمی به وجود می آید و در نهایت باعث بحران هویت می شود.
در واقع بحران بیکاری در کشور زمینه های بحران هویت را برای جوانان فراهم می‎کند در واقع وقتی یک جوان تا سن ۲۵- ۳۵ سالگی هنوز مشغول کار نشده است چگونه از او توقع اعتماد به نفس را داشته باشیم و از او بخواهیم که ثابت قدم و استوار باشد بدون تردید هرچه قدر هم که او مقاوم باشد در نهایت دچار تردید می شود.
و: تبیین رابطه بحران هویت، جرم و انحرافات اجتماعی
صاحب نظران بر این اعتقادند که خود آگاهی فرد نسبت به هویت و حقیقت وجودی خود و شناخت و پیروی فرد از انتظارات و قواعد پذیرفته شده اجتماعی سلامت زندگی فردی و اجتماعی افراد جامعه را تضمین نموده و از میزان ارتکاب جرم و انحرافات اجتماعی و بروز آسیب های اجتماعی می‎کاهد (حاجی حسینی، ۳۳:۱۳۸۱).
اما از طرف دیگر بحران هویت نه تنها خود یکی از عوامل آسیب زای اجتماعی است، بلکه دارای پیامدهای منفی نیز می باشد که شامل آسیبهای اجتماعی از قبیل: بحران اعتیاد، طلاق ، بزهکاری و انواع انحرافات اجتماعی می باشد.
عدم اشتغال و یا بیکاری فرد را به لحاظ درونی دچار اضمحلال می کند و بی هدفی، رخوت و سستی و انزوا بر او مستولی می سازد و فرد در نهایت دچار بحران هویت می گردد. چنین فردی برای رهایی از حالت ناخوشایند سردرگمی ممکن است دست به اعمالی بزند که یا مجرمانه تلقی می شود و یا به عنوان یک انحراف اجتماعی شناخته می شود.
کجروی های گوناگون اجتماعی مانند شورش های دسته جمعی، ناهمنوایی های اجتماعی، درگیری های خیابانی و آزارهای جنسی و … علائمی از بی هویتی اجتماعی یا بحران هویت هستند (همان:۴۰).
وقتی عده ای که به لحاظ شخصیت از هم گسیخته هستند و جامعه آنها را به عنوان یک انسان متعادل و بهنجار نمی نگرد در کنار هم جمع می شوند و یک گروه یا انبوهه را تشکیل می دهند این وضعیت زمینه ساز انواع انحرافات اجتماعی خواهد شد. به عنوان مثال جوانانی که دارای کار و شغل مناسبی نیستند در کنار هم جمع می شوند و این حالت آشفتگی زمینه ساز و پیش زمینه انحرافات و آسیب های اجتماعی خواهد بود.
نمونه های دیگر از انواع بزهکاری و انحرافات اجتماعی که می تواند ناشی از بحران هویت بین افراد جامعه باشد عبارتند از گرایش به موسیقی غربی، گرایش به مدهای غربی و وارداتی، گرایش به مصرف مواد اعتیاد آور، شرابخوری، قمار، انجام اعمال منافی عفت، تماشای فیلمهای مستهجن، سرقت، قتل، جنایت و ….
گفتار چهارم: افسردگی
الف: تعریف افسردگی
اختلال گذرا یا مداوم سیستم عصبی- روانی که به صورت یک مؤلفه بدنی (سردردها، خستگی، بی اشتهایی، بی خوابی، یبوست، کاهش فشار خون و…) و یک مؤلفه روانی(احساس به پایان رسیدن نیرو، کهتری، ناتوانی، غمگینی و…) نمایان می شود. در واقع افسردگی مجموعه‌ای از حالات مختلف روحی و روانی است که از احساس خفیف ملال تا سکوت و دوری از فعالیت روزمره بروز می‌کند. برای‌ بیماری‌ افسردگی‌ هیچ‌ علت قطعی و روشنی‌ نمی‌توان‌ متصور بود، در برخی موارد یک زندگی پر استرس می‌تواند محرکی برای افسردگی شود و در برخی موارد علت کاملاً به شخصیت فرد مربوط است. در کل به نظر می‌رسد که افسردگی بدون یک علت تعیین شده مشخص و به طور خود به خودی روی می‌دهد (باتلر و هوپ،۱۱:۱۳۷۸).
ب: علائم افسردگی
مهمترین علائم افسردگی عبارت اند از:
۱) خلق افسرده
۲) نبود لذت یا علاقه نسبت به فعالیت های عادی زندگی
۳) اختلال در اشتها
۴) آشفتگی خواب
۵) نبود انرژی
۶) احساس گناه و بی ارزشی
۷) کندی یا برانگیختگی روانی- حرکتی
۸) مشکلات تفکر
۹) افکار بازگشت پذیر درباره مرگ و خودکشی
ج: تأثیر بیکاری بر افسردگی
انسان موجودی است اجتماعی که کار کردن را دوست دارد و به واسطه آن می خواهد فردی سازنده و تولید کننده باشد و با مشغول شدن به کار احساس ارزش و عزت نفس یابد. زیرا، انسان به جهت سازنده بودنش از حیوان تمیز داده شده است و در نتیجه سازندگی او که متأثر از کار است تمدن بشری را شکل گرفته است.
در جوامع امروزی داشتن شغل برای حفظ اعتماد به نفس فرد مهم است حتی در مواردی که شرایط کار نسبتاً ناخوشایند و وظایف مربوط کسل کننده باشد. کار معمولاً عنصر شکل دهنده ای در ترکیب روانی مردم و در فعالیتهای روزانه آن هاست. تجربه بیکاری برای کسانی که به داشتن شغل ثابت و مطمئن عادت کرده اند می تواند بسیار ناراحت کننده باشد.
بدیهی است که مستقیم ترین نتیجه آن از دست دادن درآمد است. فاقد کار بودن هنگامی که شخص به آن نیاز دارد و نداشتن منبع لازم برای گذراندن یک زندگی رضایت بخش علاوه بر سختی مادی، رنج روحی به همراه دارد. زیرا، برای افرادی که شاغل هستند روز معمولاً پیرامون آهنگ کار سازمان می‎یابد.
اگرچه این امر ممکن است گاهی تحمیلی باشد ولی یک حس جهت یابی در فعالیت عادی روزانه فراهم می کند. افرادی که بدون کار هستند غالباً زندگی ملامت آوری می یابند و نوعی احساس بی تفاوتی نسبت به زمان پیدا می کنند. از طرف دیگر محیط کار غالباً دوستی ها و فرصتهای مشارکت در فعالیتهای مشترک با دیگران را فراهم می کند. جدا از محیط کار دایره دوستان و آشنایان احتمالی شخص، ممکن است در اثر بیکاری رفته رفته تنگ تر شود و فرد بیکار به انزوا کشیده شود و سرانجام ممکن است دچار افسردگی و حالت در خود فرو رفتن شود.
ابراهیمیان مقدم (۱۳۸۱) به بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر انزوای اجتماعی جوانان ۱۷ تا ۲۵ ساله شهر همدان پرداخت. وی در این پژوهش در یافت که بین مشارکت اجتماعی جوانان در امور روزمره و انزوای اجتماعی آنان رابطه معناداری وجود دارد.
در واقع می توان گفت بیکاری نوعی تحقیر اجتماعی فرد را در ابعاد مختلف به همراه دارد این احساس که جامعه برای او و زحمات و تلاش ها و تحصیلاتش ارزش قائل نیست او را به سوی افسردگی سوق می دهد و این حالت افسردگی در فرد بیکار خود می تواند منشأ آسیب های بعدی به خود فرد، خانواده و جامعه وی باشد.
د: تبیین رابطه افسردگی، جرم و انحرافات اجتماعی
افسردگی بیماری روانی است که مشخصه آن احساس مداوم و عمیق غمگینی و یأس و ناامیدی یا از دست دادن علاقه به امور لذت بخش قبلی است. آشفتگی در خواب، اشتها و فرایندهای ذهنی معمولاً همراه با افسردگی رخ می دهند.
همه اشخاص گاه گاهی تجربه احساس ناخشنودی و غمگینی دارند اما موقعی که این احساس مکرراً به طور روزانه اتفاق می افتد و آشفتگی ذهنی و بدنی را به همراه دارد به عنوان اختلال افسردگی شناخته می شود. نتایج افسردگی معمولاً به یکی از دو صورت زیر است:
به صورت مثبت و فعال: در این حالت شخص افسرده به خشونت، هرج‎ومرج طلبی، بزهکاری و بالاخره عصیانگری متوسل شده و با برهم ریختن نظم و صدمه زدن به دیگران عدم تعادل درونی خود را بروز می دهد.
به صورت منفی یا تحریک پذیر: در این حالت شخص با احساس گناه یا عدم اعتماد به نفس یا احساس حقارت و بالاخره ترسیدن و بعضاً روی آوردن به الکل یا مواد مخدر و حتی خود آزاری و خود تخریبی از قبیل عدم رعایت بهداشت یا هرج و مرج جنسی و در نهایت اقدام به خودکشی وضعیت درونی خود را بروز داده و با این کیفیت می کوشد تا افسردگی و اضطراب خود را تخفیف داده و فرو نشاند (اشکانی و حاتمی،۸۷:۱۳۷۲).
افسردگی یک تهدید جدی برای بروز آسیب های فردی و اجتماعی محسوب می شود. مثلاً افرادی که افسردگی دارند در اثر ناامیدی عمیقی که در آن ها به وجود آمده دچار توهمی می شوند که احساس می کنند بهترین راه برای فرار از این جهنم خودکشی است و یا گاهی فردی که مبتلا به افسردگی است برای رهایی خود از این وضعیت به مواداعتیاد آور روی می آورد.
مبحث دوم: آثار بیکاری بر خانواده
گفتار اول: خشونت خانگی
الف: تعریف خشونت خانگی
خشونت خانگی^[۴۴]۱ واقعیتی آزار دهنده و غیر قابل انکار در دنیای امروز است، در جهانی که محیط خانه می باید پناهگاهی باشد تا ساکنانش در آن بیاسایند و خستگی ها و رنج های ناشی از دشواری های محیط بیرون خانه را به فراموشی بسپارند، متأسفانه برای بسیاری از مردم، خانه به جهنمی می ماند که آتش دشمنی، خشم، خشونت، کینه و انتقام در آن هر لحظه شعله ورتر می شود. خشونت های خانگی مخصوص جامعه یا طبقه خاصی نیست، بلکه اکنون همه کشورهای دنیا و طبقات اجتماعی مختلف با آن دست به گریبانند و تغییر و تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر روزه بر میزان آن افزوده است.
خشونت عمل فرد معین (جمعی از افراد یا گروه های خاص) است که به جان، مال یا شرف دیگران تعرض و حمله می کند (محسنی،۲۷:۱۳۷۸).
خشونت خانگی عبارت است از بدرفتاری جسمی، جنسی، روانی از قبیل منزوی کردن اجباری، تحقیر، محروم ساختن از حمایت، تهدید به آسیب رسانی، زیر پا گذاشتن حقوق مربوط به تولید مثل و… (مجیدی،۲۲۶:۱۳۸۲).
همچنین می توان گفت خشونت خانگی عبارت است از بدرفتاری با همسر و فرزندان که می تواند این بدرفتاری روانی باشد مانند ارعاب و ترساندن، تهدید، تحقیر، انتقاد شدید و… و می تواند خشونت از نوع جسمی و بدنی باشد مانند هل دادن، سیلی زدن، پرتاب کردن شی به سمت فرد و… باشد.
ب: انواع خشونت خانگی
خشونت علیه زنان
خشونت علیه زنان یکی از معضلات اجتماعی کلیه کشورهای دنیا به حساب می آید. یکی از نمونه های خشونت علیه زنان همسر آزاری می باشد. همسرآزاری رفتاری آزاردهنده است که توسط شوهر بر علیه زن در محیط خلوت خانواده رخ می دهد که با به جای گذاردن عوارض جسمی و روانی در فرد آزار دیده باعث تبعات جبران ناپذیری نیز می گردد.
خشونت علیه زنان اصطلاحی تخصصی است که برای توصیف کلی کارهای خشونت آمیز علیه زنان به کار می رود همانند Hate Crime، این شکل از خشونت بر علیه گروه خاصی از مردم اعمال می شود و جنسیت قربانی پایه اصلی خشونت است. قطعنامه مربوط به حذف خشونت علیه زنان که برگرفته از اجلاس عمومی سازمان ملل در سال ۱۹۹۳ بود، خشونت علیه زنان را به عنوان ” هر رفتار خشن و وابسته به جنسیتی که موجب آسیب جسمی، جنسی یا روانی و یا رنج زنان شود، تعریف کرده است” (سازمان جهانی بهداشت، ۳۰:۱۳۸۰). خشونت علیه زنان در خانواده ممکن است به صورت جسمی ( ضرب وشتم)و روانی( تحقیر،تمسخر و فحاشی) رخ دهد.
خشونت علیه کودکان
حدود کودک آزاری در خانواده از محروم ساختن کودک از غذا، لباس، سرپناه و محبت والدین تا مواردی که در آن کودکان از نظر جسمی توسط یک فرد بالغ مورد آزار و بد رفتاری قرار می گیرند که آشکارا به صدمه دیدن و گاهاً به مرگ آنان منجر می شود، گسترده است. با وجود این که خشونت علیه طفل در خانواده، طیف وسیعی از رفتارهای آسیب رسان را شامل می گردد اما باید گفت که تمامی این رفتارها بیشتر حول چهار محور آزارهای جسمی، جنسی، غفلت و آزارهای عاطفی _ روانی می چرخد. این چهار نوع خشونت معمولاً به صورت های ذیل اتفاق می افتد.
۲-۱: خشونت جسمی
خشونت جسمی آشکارترین شکل خشونتی است که ممکن است علیه کودکان واقع شود، هرگونه اقدام فیزیکی که جسم کودک را با هدف آسیب رساندن یا کنترل وی مورد آزار قرار دهد، در این بخش جای می گیرد. اشکال مختلف کودک آزاری جسمی شامل شلاق زدن، بستن کودک با طناب یا با اشیاء، کوبیدن به دیوار، سوزاندن با آب جوش یا مایعات داغ و یا استفاده از آتش سیگار و… می باشد.

Public transportation
Public transit
حمل و نقل نیمه عمومی جابجایی با تاکسی و ون را شامل میشود. سیستم حمل و نقل خاصی است که مشخصات آن مشابه حمل و نقل عمومی باشد، اما ظرفیت آن کمتر باشد مثلاً مینیبوس و ون جزو حمل و نقل نیمه عمومی (para transit) میباشند .

• • در اکثر کشورها حملونقل نیمهعمومی از مسیرها و برنامه زمانبندی خاصی تبعیت نمیکند و در سطح شهر گردش میکند. تاکسیهایی که به صورت مشارکتی مورد استفاده قرار میگیرند (carpools) ، جزو این سیستم محسوب میگردند. البته در کشورهای بسیاری تاکسی از وسیله حملونقل نیمه عمومی نیز خارج شده و به عنوان حملونقل لوکس محسوب میگردد (مرکز اطلاعات علمی و تخصصی حملونقل و ترافیک کشور،۱۳۹۱) .

• • حمل و نقل غیرموتوری شامل پیاده روی و دوچرخه سواری بوده

• • و سایر روش‌های حمل و نقل، حمل و نقل با خودروی شخصی و یا موتورسیکلت را در بر میگیرد.

• • پیاده مداری: در لغتنامهی انگلیسی آکسفورد (۲۰۰۶ ) پیاده فردی است که سفرهای خود را بیشتر از طریق پیادهروی در مقایسه با سایر شیوه های حملونقل انجام میدهد. این لغتنامه، فعالیت پیادهروی را بهعنوان شیوهای از حملونقل در قیاس با شیوه های موتوری همانند رانندگی یا استفاده از حملونقل عمومی تعریف میکند ( رضازاده و همکاران ، ۱۳۹۰ : ۳۰۰ ).

• • • نوسال ( ۲۰۰۹ ) قابلیت پیادهمداری را اینگونه بیان میکند: قابلیت پیادهمداری میزان مطلوبیت محیط مصنوع برای حضور مردم، زندگی، خرید، ملاقات، گذران اوقات و لذت بردن از آن در یک پهنه است. وی همچنین اشاره میکند یکی از بهترین روش های سریع سنجش پیادهمداری یک بلوک، کریدور یا محله شمارش تعداد عابرینی است که در یک فضا پیادهروی کرده، مکث میکنند و از آن لذت میبرند. تنوع مردم و خصوصاً حضور کودکان، سالمندان و مردم با ناتواناییهای خاص نشانگر کیفیت، موفقیت و سالم و بی خطر بودن یک فضای پیادهمدار است ( همان ).

  

• • حمل و نقل پایدار : Sustainable Transportation

• • حمل و نقل پایدار اصطلاحی است که در حوزهی توسعه پایدار معرفی گردیده است و تعاریف مختلفی برای آن ارائه شده است که اکثر آنها از شالودهی مشترکی برخوردارند. شورای وزیران حملونقل اتحادیه اروپا یک سیستم حمل و نقل پایدار را سیستمی تعریف میکند که:

• • دسترسی پایه و نیازمندیهای توسعهای افراد، شرکتها و جوامع را در قالبی ایمن به شکلی تأمین مینماید که با سلامت انسان و اکوسیستم پیرامون وی سازگاری داشته و از یک سو بین انسانهای متعلق به یک نسل بشر و از سوی دیگر بین نسلهای مختلف بشر در زمان حال و آینده در بهرهمندی از چنین شرایطی عدالت را رعایت مینماید.

• • مقرون به صرفه بوده و ضمن برخورداری از اثربخشی در عملیات، امکان انتخاب از بین حالات مختلف حملونقل را فراهم مینماید. همچنین از ایجاد محیط اقتصادی رقابتی و توسعهی متوازن بین نواحی جغرافیایی پشتیبانی میکند (دانش شهر۱ ، ۱۳۹۱ :۳) .

• • مرکز ارزیابی و تصمیمگیری در مورد حمل و نقل پایدار^[۸] ، حمل و نقل پایدار را سیستمی میداند که در دسترس، امن، دوستدار محیط زیست و قابل استطاعت باشد ( دانش شهر۲ (شماره ۱۲۸)، ۱۳۹۱ :۱۳ به نقل از ECMT,2004) .

• • کمیسیون جوامع اروپایی^[۹] ، سیستم حمل و نقل پایدار را سیستمی میداند که دارای شرایط زیر باشد :

• • قادر به تأمین دسترسی عادلانه برای افراد، گروه ها و شرکتها به صورتی ایمن و سازگار با محیط و اجتماع باشد.

• • دارای کارآمدی، تنوع و هزینه قابل قبول بوده و زمینه را برای اقتصاد قابتی و همچنین توسعهی متوازن منطقهای فراهم نماید.

• • آلودگی را به حداقل رساند و حتیالامکان از منابع تجدیدپذیر بهنحوی استفاده کند که عوارض جانبی آن حد اقل باشد ( سلطانی ، ۱۳۹۰ : ۷۹ ) .

• • مجمع حمل و نقل کانادا ( TAC)^[10] سیستم حمل و نقل پایدار شهری را به اینگونه تعریف میکند :

• • سیستمی که در آن ایجاد و انباشت آلودگیها در یک ناحیه با توجه به قدرت جذب آن ناحیه بوده و با مصرف منابع تجدیدپذیر، مؤلفه های قابل بازیافت و حداقل مصرف زمین تقویت شده باشد.

• • سیستمی که با ایجاد دسترسی عادلانه برای مردم و کالاهای آنها در جهت رسیدن به سلامت و کیفیت بدون ضرر زندگی در هر نسل گام دارد.

• • سیستمی که دارای عملکردی با حداکثر کارایی بوده و هزینه های مالی آن قابل تأمین باشد ( دانش شهر۲ (شماره ۱۲۸)، ۱۳۹۱ :۱۳ به نقل از ECMT,2004).

• • سیستمهای حمل و نقل:

در این تحقیق منظور از سیستمهای حمل و نقل همان شیوه های مختلف سفر ( حمل و نقل عمومی، نیمهعمومی، خصوصی، پیاده و دوچرخه ) میباشد.

• • ترکیب سیستمهای مختلف حمل و نقل:

منظور از ترکیب سیستمهای حمل و نقل، سهم و درصدی است که هر کدام از شیوه های سفر و سیستمهای حمل و نقل در طرح حمل و نقل شهری به خود اختصاص میدهند.
این تعاریف بر مبنای نقطه نظر پژوهشگران مربوط بوده و طبعاً برای یک مطالعه موردی جدید با دیدی مطابق با فلسفه و روح پژوهش، تغییرات لازم در آن صورت میگیرد.

۱۲-۱- جمعبندی

فصل اول تحقیق که فصل کلیات میباشد چارچوب کلی پژوهش را مشخص کرده و تمام بخشهای بعدی بر پایه این بخش پیش میرود. در این فصل ابتدا برای جهتدهی به کل تحقیق طرح موضوع شده و مسألهی اصلی که تحقیق بهدنبال آن است به همراه اهمیت و ضرورت موضوع بیان شده است. در ادامه اهداف و پرسشهای اصلی و فرعی بیان شده تا موضوع تحقیق را دقیقتر کند، پس از آن در بخش پیشینه تحقیق مطالعاتی که در حوزه برنامه ریزی حملونقل پایدار شهری انجام شده ( شامل کتاب و مقالات ) با تکیه و تأکید بر مطالعات داخلی مورد بررسی قرار گرفته است. سپس فرایند و روند کار در قالب دیاگرامی ترسیم شده و بر مبنای آن و بخشهای قبل، روش تحقیق روش کاربردی و پیمایشی تعیین شده که تکنیک جمعآوری داده های آن اسنادی میباشد. جامعه مورد مطالعه و همچنین نمونه آماری آن که از بین سه گروه « اساتید دانشگاه، مدیران و مسئولین شهر و کارشناسان » انتخاب شده است در بخش بعدی مورد بررسی قرار گرفت. در این فصل همچنین مشخص شد که در این پژوهش از دو تکنیک تحلیلی استفاده میشود، در بخش اول استفاده از روش تحلیل سلسلهمراتبی ( AHP ) بوده و در بخش دوم نیز برنامه ریزی راهبردی با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل SWOT بوده که با بهره گرفتن از روش QSPM برای اولویتبندی راهبردها تکمیل میگردد. در نهایت نیز بیان شد که نتایج این تحقیق برای چه افراد و سازمانهایی کاربرد خواهد داشت، سپس مشکلات و موانع موجود تشریح شده و مفاهیم اصلی مورد استفاده در این تحقیق تعریف شد.

فصل دوم : مبانی نظری تحقیق

۱-۲- مقدمه

ترتیب مطالب فصل حاضر به گونه‌ای است که مبانی نظری و ادبیات تحقیق در حوزه مسائل حملونقل، به خصوص حملونقل پایدار از ابعاد مختلف مورد شناسایی و بررسی قرار گیرد. در این فصل ابتدا پیشینهی برنامه ریزی حملونقل به طور عام و حملونقل خصوصی به طور خاص در جهان و ایران مطرح شده و سپس ابعاد و محورهای مهم موضوع بیان شده و پس از آن بر مبنای ترتیبی که در برنامه ریزی راهبردی است اهداف، راهبردها و سیاستهای حملونقل پایدار براساس منابع مختلف ارائه شده و در ادامه اصول برنامه ریزی و سیاستگذاری در دستیابی به حملونقل پایدار براساس موارد قبل بیان شده و در نهایت شاخصها و چالشهای پیش روی حملونقل پایدار ارائه شده است.
هدف از تدوین مبانی نظری در این پژوهش، مطالعهی ادبیات نظری مطرح در زمینه موضوع حملونقل پایدار و آشنایی بیشتر با موضوع است تا بتوان داده های لازم در مدلهای تحلیلی را بر مبنای آن تعیین نموده و به نتایج علمی و دقیق دست یافت.

۲-۲- مروری بر پیشینه برنامه ریزی حملونقل

۱-۲-۲-سیر تکامل تفکر برنامه ریزی حمل و نقل شهری در جهان ( پس از دهه ۱۹۸۰):

از آنجاییکه موضوع و مفهوم حملونقل پایدار (موضوع کلی تحقیق حاضر)، در حوزه حملونقل انسانمحور میگنجد و براساس منابع علمی مختلف، پس از دهه ۱۹۸۰ بود که نگرش برنامه ریزی حملونقل به سمت مفاهیم و موضوعات حملونقل انسانمحور گرایش پیدا کرد؛ بنابراین آنچه که نیاز است در این تحقیق به آن پرداخته شود ، بررسی دیدگاه های حملونقلی پس از دهه ۱۹۸۰ میباشد.
نظریههای حملونقلی انسانمحور بعد از دهه ۱۹۸۰ :
یکی از مهمترین نظریه‌های ارائه شده در این دوران ، الگوی وونرف یا آرام سازی ترافیک است که گرچه به لحاظ نظری در اواخر دهه ۱۹۶۰ تبیین گردید اما از اوایل ۱۹۸۰ جنبه عمومی و اجرایی به خود گرفت. وونرفها در واقع خیابان‌های واحد همسایگی طراحی شده جهت محدود کردن سرعت خودرو و اولویت بخشی به حرکت پیاده و زندگی روزانه ساکنان هستند.
از اواخر دهه ۱۹۸۰ سرمایهگذاری جهت ایجاد شبکه ها و انواع سامانههای حملونقل همگانی در شهرها ابعاد بسیار گستردهتری یافت و گره های حملونقلی به عنوان یکی از مهمترین کانونهای توسعه شهری مطرح گردیدند. نظریه توسعه وابسته به حملونقل همگانی^[۱۱] که در برخی متون تخصصی با اصطلاحات و عبارات دیگری چون توسعه پیوسته با حملونقل همگانی^[۱۲] و توسعه در مجاورت حملونقل همگانی^[۱۳] نیز یاد میگردد در همین زمان ارائه شد.
از سوی دیگر، در دهه پایانی قرن گذشته و در آستانه هزاره سوم و با تقویت گرایش به رویکردهای اجتماعی و طراحی شهری در توسعهی بافتهای پیرامونی پایانه های حملونقلی، در سالیان اخیر توسعه حمل و نقل همگانی محور^[۱۴] به عنوان کاملترین دیدگاه معرفی شده است که برخی از مهمترین ویژگیهای اینگونهی اخیر، وجود کاربری مختلط در پیرامون پایانه ها، توجه به کیفیات طراحی محله، کاهش استفاده از اتومبیل شخصی و گسترش گونه های ترابری همساز با حملو نقل همگانی به ویژه پیادهروی و دوچرخهسواری میباشد.
از سویی دیگر، دهه ۹۰ قرن بیستم میلادی هم‌زمان با گسترش مباحث توسعه پایدار در جهان و در شاخه های گوناگون حرفهای از جمله حملونقل بوده است. اصطلاح حمل و نقل پایدار ^[۱۵]نیز به همین دلیل از حدود دو دهه پیش وارد ادبیات تخصصی مطالعات شهری گردید که مفهوم آن را میتوان به طور خلاصه برگرفته از تعریف اصلی توسعه پایدار، چنین دانست: آن گونه از حملونقل است که نیازهای جابهجایی انسان امروزی را بدون آنکه مخاطرهای برای نسلهای آتی جهت تأمین نیازهای جابهجایی آنها ایجاد نماید، تأمین کند.
رشد هوشمند^[۱۶] از دیگر نظریات طرح شده در دهه پایانی قرن بیستم است که ریشه های آن در توسعه پایدار قرار داشته و به ویژه در جهت مقابله با پراکندگی شهری و حومهنشینی، بر توسعه مراکز شهرها بر مبنای حملو نقل همگانی و نیز کاربری زمین فشرده، مختلط، با قابلیت پیادهروی و ایجاد طیفی از انتخابهای سکونتی تأکید مینماید.

آستانه اشرفیه

شرق

۵

به منظور تعیین حجم نمونه و با توجه به زیاد بودن تعداد جامعه آماری از جدولی که توسط سه دانشمند به نام­های کهن، مورگان، کرجسای ارائه کردند، استفاده شده است. که در آن تعداد نمونه با توجه به تعداد اعضای جامعه آماری مشخص می­ شود.
طبق سر­شماری خانوارها در استان گیلان در سال ۱۳۸۵، تعداد خانوارها ۶۶۹۶۹۳ نفر می­باشد. نمونه آماری بدست آمده بوسیله جدول ارائه شده مورگان و دیگران برابر با ۳۸۴ نفر می­باشد که بر همین اساس تعداد ۳۸۴ پرسشنامه توزیع و جمع­آوری شد و تجزیه و تحلیل­های فصل چهارم بر­اساس همین تعداد نمونه انجام شده است.
۳-۸- روش تجزیه و تحلیل داده­­ها
پس از آنکه محقق اطلاعات و داده­­ها را گردآوری، استخراج و طبقه ­بندی نمود و جداول توزیع فراوانی و نسبت­های توزیع را تهیه کرد، باید مرحله جدیدی از فرایند تحقیق که به مرحله تجزیه و تحلیل داده ­ها معروف است، آغاز شود. این مرحله از تحقیق، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان دهنده تلاش­ها و زحمات فراوان گذشته است. در این مرحله محقق با بهره گرفتن از روش­های مختلف و با تکیه بر معیار عقلی سعی می­ کند اطلاعات و داده ­ها را در جهت آزمون فرضیه و ارزیابی آن مورد بررسی قرار دهد. در مرحله­ تجزیه و تحلیل آنچه مهم است این است که محقق باید اطلاعات و داده­­ها را در مسیر هدف تحقیق، پاسخگویی به سؤال و سؤالات تحقیق و نیز ارزیابی فرضیه ­های خود جهت داده، مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد (حافظ نیا، ۱۳۸۹، ۲۶۷). در این تحقیق جهت تجزیه و تحلیل داده ­ها از تحلیل عاملی تأییدی (CFA) و مدل­سازی معادلات ساختاری (SEM) بهره گرفته شده است.
۳-۸-۱- تحلیل عاملی تأییدی
با کمک تحلیل عاملی تأییدی به سنجش برازش مدل مفهومی تحقیق پرداخته شده است. در تحلیل عاملی تأییدی محقق مطالعه خود را بر مبنای ساختار عاملی از پیش تعیین شده دنبال می­ کند و درصدد است تا صحت و سقم ساختار عاملی مجموعه ­ای از متغیرهای مشاهده شده را مورد آزمون قرار دهد. بر اساس این تکنیک محقق ابتدا باید از طریق بررسی تئوری­ها و مطالعات قبلی و با بهره­ گیری از دیدگاه­ های خود ابتدا به تدوین مدل نظری اقدام کند تا در عمل بتواند آن را به محک تجربه زند. از این رو تحلیل عاملی تأییدی مورد ویژه­ای از مدل معادلات ساختاری (SEM) است که به ساختار کواریانس یا مدل روابط ساختاری خطی LISREL نیز معروف است (کلانتری، ۱۳۸۸، ۱۹۰).
۳-۸-۲- مدل­سازی معادلات ساختاری
مدل­سازی معادله ساختاری یک تکنیک تحلیل چند متغیری بسیار کلی و نیرومند از خانوانده رگرسیون چند متغیری و به بیان دقیق­تر بسط مدل خطی کلی است که به پژوهشگر امکان می­دهد مجموعه ­ای از معادلات رگرسیونی را به طور هم زمان مورد آزمون قرار دهد. مدل­سازی معادلات ساختاری رویکرد آماری جامع برای آزمون فرضیه­هایی درباره روابط بین متغیرهای مشاهده شده و متغیر­های مکنون است، که گاه تحلیل ساختاری کوواریانس، مدل­یابی علّی و گاه نیز LISREL نامیده شده است. اما اصطلاح غالب در این روزها، مدل­یابی معادله ساختاری یا به گونه خلاصه SEM است (بشلیده، ۱۳۹۲، ۴۰۵).

فصل چهارم
تجزیه و تحلیل داده­­ها
۴-۱- مقدمه
تجزیه و تحلیل داده ­ها فرآیندی چند مرحله­ ای ­است که طی آن داده­­هایی که از طریق بکارگیری ابزارهای جمع­آوری در نمونه­­ (جامعه) آماری فراهم ­آمده­اند؛ خلاصه، کدبندی و دسته­بندی… و در نهایت پردازش می­شوند تا زمینه­ برقراری انواع تحلیل­­ها و ارتباط­­ها بین این داده ­ها به­ منظور آزمون فرضیه­­ها فراهم آید. در این فرایند داده­­ها هم از لحاظ مفهومی و هم از جنبه­ تجربی پالایش می­شوند و تکنیک­های گوناگون آماری نقش بسزایی در استنتاج­­ها و تعمیم­ها به عهده دارند (خاکی، ۱۳۷۸، ۳۰۵).
در این فصل ابتدا آمار توصیفی مربوط به اطلاعات جمعیت­شناختی پاسخ ­دهندگان (افراد نمونه) و همچنین وضعیت متغیرهای تحقیق با بکارگیری جداول و نمودارها به نمایش گذاشته­ شده و در ادامه برای پاسخ­گویی به سؤالات پژوهش و نتیجه ­گیری از روش­های آماری و آزمون­های متفاوت با بهره گرفتن از نرم­افزار SPSS 20 و LISREL 8.54 به­نحوی که ذکر می­ شود، استفاده­ گردید. جهت بررسی نرمال بودن داده ­ها از آزمون کلموگروف- اسمیرنف، از آزمون تحلیل عاملی اکتشافی جهت تأیید روایی سؤالات و مشخص­سازی عوامل کلیدی هر مؤلفه و از فن مدل­یابی معدلات ساختاری جهت بررسی برازش مدل پژوهش با داده­­های جمع­آوری شده استفاده­ گردیده ­است.
۴-۲- توصیف ویژگی جمعیت­شناختی نمونه آماری
در این قسمت ابتدا شرح مختصری از داده­­های جمعیت­شناختی افراد پاسخ­گو و نمودارهای مربوط به آن ارائه شده و سپس با بهره گرفتن از جداول مربوطه داده ­ها توصیف می­شوند. در پژوهش حاضر محقق برای بررسی آمار توصیفی از مؤلفه­­های جنسیت، وضعیت تأهل، تحصیلات، سن، میزان درآمد و محل سکونت استفاده نموده است که در ادامه به تشریح هر یک از این مؤلفه­­های پرداخته شده است.
۴-۲-۱- وضعیت افراد پاسخ­دهنده از نظر جنسیت
جدول توزیع فراوانی افراد پاسخ­­دهنده براساس جنسیت آنها در زیر نشان داده شده است.
(جدول ۴-۱) توزیع فراوانی افراد پاسخ­دهنده از نظر جنسیت

جنسیت

فراوانی

درصد فراوانی

مرد

۲۰۰

۱/۵۲

زن

۱۸۴

۹/۴۷

جمع کل

۳۸۴

۱۰۰