1-5- محدوده تحقیق.. 9

1-6- اهداف تحقیق.. 9

1-7- ساختار پایان‌نامه. 10

فصل دوم. 12

2-1- مقدمه. 13

2-2- مدیریت دانش…. 14

2-2-1- دانش چیست؟. 15

2-2-2- هرم دانش…. 15

2-2-3- انواع دانش…. 16

2-2-3-1- دانش صریح.. 16

2-2-3-2- دانش ضمنی.. 16

2-2-4- مدیریت دانش چیست؟. 17

2-2-5- استراتژی‌های مدیریت دانش…. 18

2-2-5-1- استراتژی اجتماعی سازی (تبدیل دانش پنهان به پنهان). 19

2-2-5- 2- استراتژی برونی سازی (پنهان به آشکار). 19

2-2-5- 3- استراتژی ترکیب­سازی (آشکار به آشکار). 20

2-2-5- 4- استراتژی درونیسازی (آشکار به پنهان). 20

2-2-6-معایب عدم بهرهگیری از دانش در سازمان. 20

2-2-7- اهداف مدیریت دانش…. 21

2-2-8- مدل­های مدیریت دانش…. 21

2-3- مدیریت دانش مشتری.. 23

2-3-1- انواع دانش مشتری.. 24

2-3-2- مدل مدیریت دانش مشتری.. 28

2-4- مدیریت ارتباط با مشتری.. 29

2-4-1- مدیریت ارتباط مشتریان در نظام بانکی.. 32

2-4-2- مدیریت ارتباط با مشتری: اهداف، مزایا و چالش‌ها 33

2-5- مقایسه مفاهیم CKM و KM و CRM.. 34

2-6- تاریخچه‌ای از بانک و بانکداری.. 37

2-7-  سیر تحول فناوری اطلاعات در صنعت بانكداری.. 38

2-7-1 دوره اول: اتوماسیون پشت باجه. 38

2-7-2- دوره دوم: اتوماسیون جلوی باجه. 38

2-7-3- دوره سوم: اتصال مشتریان به حساب‌هایشان. 38

2-7-4- دوره چهارم: یکپارچه‌سازی سیستم‌ها و مرتبط كردن مشتریان با تمامی عملیات بانكی.. 39

2-7-5- بانكداری الكترونیك… 39

2-8- داده‌کاوی.. 40

2-8-1- مقایسه روش‌های آماری و داده‌کاوی.. 40

2-8-2- مفهوم داده‌کاوی.. 42

2-8-3- داده‌کاوی و کشف دانش…. 44

2-8-4- فرایند داده‌کاوی.. 45

2-8-5- معرفی روش‌های داده‌کاوی.. 51

2-8-5-1- دسته‌بندی.. 53

2-8-5-2- درخت تصمیم. 53

2-8-5-3- شبکه‌های عصبی.. 55

2-8-5-4- پیش بینی.. 56

2-8-5-5- خوشه‌بندی.. 56

2-8-5-5- انواع خوشه‌بندی.. 57

2-8-5-5-2- معیارهای ارزیابی در خوشه‌بندی.. 59

2-8-5-6- تحلیل انحراف… 60

2-8-5-7- قواعد وابستگی (انجمنی). 61

2-8-5-8- تحلیل توالی.. 61

2-8-6- نرم‌افزار داده‌کاوی.. 62

2-8-7- کاربردهای داده‌کاوی.. 63

2-8-7-1- داده‌کاوی در صنعت بانكداری.. 63

2-9- پیشینه تحقیق.. 65

2-9-1- کاربرد داده‌کاوی در بخش‌بندی و مدل‌سازی رفتاری مشتریان در صنعت بانکداری.. 66

2-9-2- کاربرد داده‌کاوی در ارزیابی اعتبار مشتریان. 68

2-9-3- کاربرد داده‌کاوی در زمینه کشف تقلب… 69

2-9-4- کاربرد داده‌کاوی در تحلیل روی‌گردانی مشتری.. 69

2-10- جمع‌بندی مطالب فصل.. 74

فصل سوم. 76

3-1- مقدمه. 77

3-2- روش پیشنهادی.. 77

3-2-1- چارچوب تحقیق.. 77

3-2-2- انتخاب متغیرها 79

3-2-3- آماده‌سازی و پیش‌پردازش داده‌ها 80

3-2-3-1- نرمال سازی داده‌ها 81

3-2-4- تعیین تعداد بهینه خوشه‌ها 81

3-2-5- خوشه‌بندی.. 82

3-2-5-1- انواع خوشه‌بندی.. 83

\

3-2-5-2- خوشه‌بندی به روش K-Means. 84

3-2-5-1-1- مزایای استفاده از الگوریتم خوشه‌بندی K-Means. 85

3-2-5-1-2-  محدودیت‌های الگوریتم K-Means. 85

3-2-5-2- خوشه‌بندی به روش WK-Means. 86

3-2-5-3- خوشه‌بندی به روش A-H-Means. 87

3-2-6- ارزیابی خوشه‌ها به روش  مجموع مربع خطاها و انتخاب بهترین روش… 88

3-2-7- به‌کارگیری دانش حاصل از خوشه‌بندی.. 90

3-3- روش‌های جمع آوری اطلاعات… 90

3-4- جمع‌بندی مطالب فصل.. 90

فصل چهارم. 92

4-1- مقدمه. 93

4-2- معرفی بانک مهر اقتصاد. 93

4-3- موضوع و فعالیت بانک… 94

4-4- محاسبات تحقیق.. 94

4-4-1- گام انتخاب و جمع آوری متغیرهای ورودی.. 95

4-4-2- گام آماده‌سازی و پیش‌پردازش داده‌ها 96

4-4-3-گام تعیین تعداد بهینه خوشه‌ها 97

4-4-4- گام خوشه‌بندی داده‌ها 97

4-4-4-1- خوشه‌بندی به روش K-Means. 98

4-4-4-2- خوشه‌بندی به روش WK-Means. 100

4-4-4-3- خوشه‌بندی به روش A-H-Means. 100

4-4-5- ارزیابی خوشه‌ها به روش  مجموع مربع خطاها و انتخاب بهترین روش… 101

4-4-6-گام به‌کارگیری دانش حاصل از خوشه‌بندی.. 102

4-5- نتایج تحقیق.. 104

4-6- جمع‌بندی مطالب فصل.. 106

فصل پنجم. 107

5-1- مقدمه. 108

5-2- خلاصه تحقیق.. 108

5-3- نتیجه‌گیری.. 109

5-4- زمینه‌های پیشنهادی، راهکارها و پیشنهاد‌ات جهت پژوهش‌های آتی.. 110

منابع و مآخذ. 126

 

فهرست جدول‌ها

جدول 2-1 انواع مختلف تبدیلات دانش…. 19

جدول 2-2 مقایسه مفاهیم مدیریت دانش، مدیریت ارتباط با مشتری و مدیریت دانش مشتری.. 35

جدول 2-3 مقایسه روش‌های تحلیل آماری و داده‌کاوی.. 41

جدول 2-4 فعالیت‌های مربوط به فازهای CRISP-DM و خروجی هر فعالیت… 50

جدول 2-5 نمونه داده‌های مورد نیاز در یک مسئله مدل‌سازی به روش دسته‌بندی.. 54

جدول 2-6 معیارهای محاسبه شباهت در خوشه‌بندی.. 59

جدول 2-7 معیارهای محاسبه فاصله در خوشه‌بندی.. 60

جدول 2-8 پژوهش‌های انجام‌گرفته در زمینه کاربرد داده‌کاوی در صنعت بانکداری.. 71

جدول 3-1 متغیرهای تحقیق.. 80

جدول 4-1 نمونه ده‌تایی از داده‌های مربوط به مشتریان بانک مهر اقتصاد. 95

جدول 4-2 متغیرهای نرمال شده 96

جدول 4-3 وزن نسبی متغیرهای تحقیق.. 100

جدول 4-5 مقادیر مجموع مربع خطاها در الگوریتم‌های مختلف خوشه‌بندی.. 101

جدول 4-6 دسته‌بندی مشتریان بر مبنای ویژگی‌های رفتاری مشابه. 103

جدول 4-7 اطلاعات مربوط به خوشه‌بندی مشتریان بانک مهر اقتصاد به روش K-Means. 104

 

فهرست تصاویر و نمودارها

شکل 2-1 سلسله‌مراتب دانش…. 16

شکل 2-2 دانش صریح فقط بخش کوچکی از دانش را تشکیل می‌دهد. 17

شکل 2-3 مدل مدیریت دانش پروبست و رمهارد. 22

شکل 2-4 چارچوب خوشه انگور جهت نوع شناسی دانش مشتری.. 26

شکل 2-5 مدل مدیریت دانش مشتری.. 28

شکل 2-7 گام‌های فرایند تولید دانش از پایگاه داده‌ها 44

شکل 2-8 متدولوژی فرآیند استاندارد میان صنعتی داده‌کاوی (CRISP-DM). 47

شکل 2-9 دسته‌بندی کلی عملکردهای داده‌کاوی.. 52

شکل 2-11 نیروهای رقابتی پورتر. 64

شکل 3-1 چارچوب تحقیق.. 78

شکل 4-1 خوشه اول، الگوریتم K-Means. 98

شکل 4-2 خوشه دوم، الگوریتم K-Means. 98

شکل 4-3 خوشه سوم، الگوریتم K-Means. 99

شکل 4-4 خوشه چهارم، الگوریتم K-Means. 99

شکل 4-5 خوشه پنجم، الگوریتم K-Means. 99

چکیده

افزایش روزافزون سطح رقابت در بازار، مدیران و تحلیل­گران سازمان­ها را وادار ساخته به دنبال راهکارهایی باشند که مزیت رقابتی را برای سازمان به ارمغان آورند. بر اساس مطالعات موجود، استفاده از دانش مشتری جهت اتخاذ استراتژی‌های لازم برای جلب رضایت مشتری می­تواند سازمان­ها را به­سمت تحقق این هدف سوق دهد. از سوی دیگر گسترش بهره­گیری از فناوری­های بروز در زمینه اطلاعات و ارتباطات خصوصاً در بانک­ها باعث بر جای ماندن حجم عظیمی از داده­ها گشته که تحلیل و تصمیم­گیری بر اساس آن­ها با روش­های معمول گزارش­گیری و روش­های آماری امکان­پذیر نمی­باشد. داده­کاوی ابزار بروز و قدرتمندی است که در این پایان­نامه جهت تحلیل داده­ها به جهت استخراج دانش مشتری پیشنهاد می­گردد.

هدف از این تحقیق با عنوان «مدیریت دانش مشتریان بانک مهر اقتصاد با استفاده از تکنیک­های داده‌کاوی»، بخش‌بندی مشتریان بانک مهر اقتصاد، باهدف کشف ویژگی‌های رفتاری مشابه، برای کمک به مدیران این بانک جهت تسهیل اتخاذ استراتژی‌های متناسب با هر بخش و در نتیجه حفظ، تقویت و یا توسعه ارتباط با مشتریان و نهایتاً سودآوری برای این بانک می­­باشد. داده‌های خام مورد نیاز جهت این مطالعه از پایگاه داده‌های بانک مهر اقتصاد استخراج شده است

1-1- مقدمه

در سال­های اخیر دانش[1] به عنوان منبعی ارزشمند در کنار منابعی چون کار، زمین، سرمایه قرار گرفت و به عنوان موتور تولیدکننده درآمد و یك دارایی مهم و راهبُردی برای سازمان شناخته شد. از طرفی به دلیل وجود رقابت شدید در بین کسب و کارهای امروزی از جمله صنعت بانکداری، مشتری و توجه به جایگاه او و ارتباط با او اهمیت ویژه­ای یافته است. بنابراین مبحث بسیار مهم مدیریت دانش مشتری[2] مطرح گردید که امروزه مطالعات بسیار زیادی را به خود اختصاص داده است. مدیریت دانش مشتری با استفاده از راهکارهای مختلف مدیریت دانش نظیر روش‌های داده‌کاوی[3] زمینه بسیار خوبی را جهت استفاده مفید از گنجینه گران‌بهای دانش مشتری فراهم می­آورد.

از سوی دیگر در عصر حاضر بهره­گیری از فناوری­های نوین اطلاعات و ارتباطات در عرصه­های مختلف کسب­وکار به امری گریزناپذیر مبدل گشته است. به طور خاص صنعت بانکداری از جمله صنایعی است که به‌کارگیری فناوری­های روز دنیا در این صنعت می­تواند مزیت رقابتی انکارناپذیری را برای آن ایجاد نماید. بنابراین این صنعت نیز از بهره­گیری از بروزترین فناوری­ها مستثنا نبوده و مواردی مانند بانکداری الکترونیک، سیستم‌های یکپارچه بانکداری[4]، دستگاه­های خودپرداز، کارت­های اعتباری، پایانه­های خرید الکترونیک و… از مصادیق این امر می­باشد.

ورود فناوری­های جدید به سازمان سبب افزایش چشمگیر سرعت تولید اطلاعات و در نتیجه بر جای ماندن حجم عظیمی از داده‌ها گشته است. از آنجا که این داده‌ها اغلب حجیم و وسیع می­باشند، معمولاً به صورت خام قابل‌استفاده نیستند، بلکه دانش موجود در آن­ها باید استخراج گردد. با این وجود که ارزش این داده‌ها بر کسی پوشیده نیست، حجم بسیار بالای داده‌های ارزشمند موجود، تحلیل و بهره­گیری از آن­ها را به امری چالش‌برانگیز مبدل ساخته است. چرا که تحلیل به واسطه روش‌های گزارش گیری سنتی در این مقیاس امکان­پذیر نیست و روش‌های آماری موجود نیز از ظرفیت کافی جهت تحلیل این داده‌ها برخوردار نمی­باشند. بنابراین باید به دنبال راهکاری بود که با غلبه بر این محدودیت، امکان انجام مطالعاتی جامع­تر با نتایج دقیق­تر و درصد خطای پایین­تر را ممکن سازد. این مسئله گواهی بر لزوم به‌کارگیری روش‌های نوین تحلیل داده‌ها جهت حصول دانش، نظیر روش داده‌کاوی خواهد بود.

دانش قابل توجهی که در زمان استفاده از خدمت یا مصرف کالا توسط مشتری، بین مشتری و سازمان تبادل می­شود، به عنوان منبعی مهم برای سازمان شناخته می­شود و کسب و بهره­برداری از آن به یک مزیت رقابتی در سازمان­ها تبدیل شده است.

مدیریت دانش مشتری دربردارنده فرایندهایی­ست که با شناسایی و اکتساب اطلاعات مشتری و نیز ایجاد و بهره­برداری از دانش مشتریان، مربوط است [9]. چنین اطلاعاتی در ماورای محدوده­های خارجی سازمان قرار دارند و دانشی که از آن­ها استخراج می­شود موجب ایجاد ارزش برای سازمان و مشتریان آن خواهد شد [32]. در این تحقیق مسئولیت کشف دانش بر عهده الگوریتم‌های داده‌کاوی خواهد بود. در ادامه از این دانش به عنوان راهنما در مسیر اتخاذ استراتژی‌های سازمان، بهره­گیری می­شود.

1-2- تعریف مسئله

بااهمیت یافتن مشتری در عرصه پرتلاطم رقابت میان کسب­وکارهای مباحثی همچون مدیریت دانش مشتری و مدیریت ارتباط با مشتری مطالعات و تحقیقات فراوانی را به خود اختصاص داده­اند.

مدیریت دانش، كسب دانش درست، برای افراد مناسب، در زمان صحیح و مکان مناسب است، به گونه‌ای که آنان بتوانند برای دستیابی به هدف‌های سازمان، بهترین استفاده را از دانش ببرند.

در تعریفی دیگر مدیریت دانش فرایند كشف، كسب، توسعه و ایجاد، تسهیم، نگهداری، ارزیابی و به‌کارگیری دانش مناسب در زمان مناسب توسط فرد مناسب در سازمان، که از طریق ایجاد پیوند مناسب بین منابع انسانی، فناوری اطلاعات و ایجاد ساختاری مناسب برای دستیابی به اهداف سازمانی صورت می‌پذیرد، تعریف شده است.

مدیریت ارتباط با مشتری[5] از جمله راهکارهایی است که در سال­های اخیر با افزایش روزافزون سطح رقابت در بازار به عنوان سلاحی ارزشمند در جهت افزایش وفاداری مشتری و جلب رضایت او و با هدف به ارمغان آوردن مزیت رقابتی بالاتر برای سازمان، از سوی سازمان­ها بکار گرفته شده است. امروزه بیشتر روش‌های مدیریت ارتباط با مشتری مبتنی بر فناوری اطلاعات می­باشند و مسلماً برای رسیدن به مدیریت مؤثر ارتباط با مشتری ناگزیر از مدیریت دانش مشتری خواهیم بود.

مدیریت ارتباط با مشتری در برگیرنده مجموعه­ای از فرایندهاست که سازمان­ها را قادر می­سازد تا از استراتژی­های كسب­وكار در جهت ایجاد روابط بلندمدت و سودآور با مشتریان خاص پشتیبانی نمایند [46].

در حقیقت CRM یك فناوری پیشرفته در جهت دستیابی به قله­های اطلاعات مشتری است [G] و شركت­ها از آن به عنوان ابزاری در جهت افزایش رضایتمندی مشتری استفاده می­كنند. مدیریت ارتباط با مشتری به عنوان فعالیتی جهت گسترش و نگاه‌داری مشتریان سازمان­ها به طور گسترده­ای مورد توجه قرار گرفته است و ابزارهای آن افزایش رضایت مشتری و وفاداری اوست. همچنین مدیریت دانش KM همچون مدیریت روابط با مشتری بر جمع آوری منابعی تأكید دارد كه از فعالیت­های تجاری در جهت رسیدن به توانایی رقابت‌پذیری حمایت می­كند [37] برای بهبود روابط با مشتری، خدمات‌رسانی به روشی كه مورد دلخواه اوست، ضروری است. از این رو به مدیریت دانش مشتری احتیاج است [17].

امروزه حجم بالای پایگاه­های داده و پراکندگی و عدم به‌کارگیری راهکارهای مناسب جهت تحلیل این داده‌ها مطالعه و تصمیم­گیری بهینه پیرامون ارتباط با مشتریان را با مشکل مواجه نموده است.

به طور ویژه بانک­ها سازمان­هایی هستند که با مشتریان تعامل مستقیم دارند و عنصر مشتری در این سازمان­ها اهمیت ویژه­ای دارد. بدیهی است جهت پیشرو بودن در عرصه رقابت توجه به جایگاه مشتری و اختصاص خدمات ویژه با تشخیص نیازمندی­های آن‌ها و ارائه خدمات درست به آن­ها محقق خواهد شد. تحلیل منابع باارزش داده­ای در رابطه با مشتریان کنونی بانک­ها و مشتریان بالقوه و… مقدمه­ای جهت تحقق این مهم خواهد بود.

با ورود فناوری­های جدید به سازمان­ها و افزایش سرعت تولید اطلاعات و در نتیجه بر جای ماندن حجم عظیمی از داده‌ها و دشواری استفاده از این حجم وسیع، معمولاً امکان استفاده از این داده‌ها به صورت خام وجود ندارد، بلکه دانش موجود در آن­ها باید استخراج گردد. همچنین تحلیل این داده‌ها به واسطه روش‌های گزارش گیری سنتی در این مقیاس امکان­پذیر نیست و روش‌های آماری موجود نیز از ظرفیت کافی جهت تحلیل این داده‌ها برخوردار نمی­باشند. داده‌کاوی راهکاری است که با غلبه بر این محدودیت، امکان انجام مطالعاتی جامع­تر با نتایج دقیق­تر و درصد خطای پایین­تر را ممکن سازد.

داده‌ها[6] کمیت‌های عددی یا خصیصه‌ای هستند که در نتیجه مشاهده یا آزمایش حاصل شده‌اند. داده‌های دسته‌بندی شده اطلاعات[7] را تشکیل می‌دهند. اطلاعات از ترتیب، تركیب و شبكه شدن دانش را ایجاد می­نماید. دانش، اطلاعات سازمان‌یافته، تحلیل یافته و یا تلخیص شده برای افزایش درک، آگاهی یا تشخیص می‌باشد.

داده‌کاوی ابزاری بروز، قدرتمند و وسیع است که می­تواند جهت تحلیل حجم عظیم داده بکار گرفته شود. داده‌کاوی به بهره­گیری از ابزارهای تجزیه و تحلیل داده‌ها به منظور کشف الگوها و روابط معتبری که تا کنون ناشناخته بوده‌اند اطلاق می‌شود. این ابزار با کاوش در بین داده‌های موجود و استخراج الگوها و روابط موجود در پایگاه داده‌ها، موجب تسهیل مطالعات و اتخاذ تصمیمات خواهد شد. همچنین به کمک امکانات موجود در این ابزار می­توان حجم داده‌ها را کاهش داد و داده‌های اضافی را حذف نمود. استفاده از روش‌های مختلف داده‌کاوی می­تواند جهت کشف دانش و الگوهای موجود در حجم عظیم داده‌ها (برای مثال به طور خاص داده‌های جمعیت شناختی مشتریان بانک نظیر جنسیت، سن، وضعیت تأهل، تحصیلات، شغل و غیره، یا داده‌های مربوط به تراکنش­های مالی مشتریان و یا سرویس­های ارائه شده توسط بانک) استفاده شود. این الگوها می­توانند از سوی مدیران جهت اتخاذ تصمیمات مقتضی در ارتباط با مشتری، چگونگی برخورد با شرایط متفاوت کسب­وکار، ارائه خدمات خاص و غیره بکار گرفته شود.

***  *** ***
دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زیست‌شناسی
گرایش : علوم گیاهی
عنوان : اثر بسترهای مختلف کاشت برپاسخ های فیزیولوژیکی و بیوشیمیاییBorzicactus aurantiacus
دانشگاه شیراز
دانشکده علوم
پایان نامه کار­­­­­شناسی ارشد
در رشته ­ی زیست‌شناسی-علوم گیاهی
اثر بسترهای مختلف کاشت برپاسخ های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی
Borzicactus aurantiacus
استاد راهنما:
دکتر ساسان محسن زاده
شهریور 1393
برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

در پژوهش حاضر اثر بسترهای مختلف کاشت برپاسخ های فیزیولوژیکی(رشد اندام هوایی و زمینی)، بیوشیمیایی (فعالیت آنتی اکسیدان، میزان ترکیبات فنلی، پرولین و قند) و اثرات ضدباکتری Borzicactus aurantiacus مورد بررسی قرار گرفت. کل نمونه­های برزی­کاکتوس که در بسترهای متفاوت کشت شده بودند با آب شسته، سپس خشک شدند و جهت آنالیزهای فیزیولوژیکی مورد استفاده قرار گرفت. نمونه گیاهان مورد آزمایش پس از شستشو، حذف گل و لای و قسمت‌های زائد در دمای اتاق به دور از نور مستقیم خورشید خشک گردیدند سپس از نظر پتانسیل آنتی اکسیدانی، میزان ترکیبات فنلی مورد بررسی قرار گرفتند. پتانسیل آنتی اکسیدانی با استفاده از DPPH(1,1-diPHeny1-2-picryl-hydrazyl)، میزان ترکیبات فنلی توسط Folin-Ciocalteu بررسی شدند. بیشترین طول ساقه مربوط به بسترکشت D و بیشترین وزن تر در بستر کشت C مشاهده شد. وزن خشک ساقه و وزن اشباع ساقه اثر معنی داری در سطح احتمال %5/0 مشاهده نشد. بیشترین تعداد ریشه در بستر کشت H، بیشترین وزن اشباع ریشه مربوط به بستر کشت E، بیشترین طول ریشه، وزن تر ریشه، وزن خشک ریشه در بستر کشت F مشاهده شد. بالاترین پتانسیل آنتی اکسیدانی و بالاترین میزان ترکیبات فنلی در بستر کشت G مشاهده شد. یک ارتباط بین پتانسیل آنتی اکسیدانی با میزان ترکیبات فنلی گیاهان مورد مطالعه مشاهده شد. با توجه به پتانسیل آنتی اکسیدانی برزی کاکتوس می توان در صنعت تغذیه، داروسازی مورد استفاده قرار گیرند. بیشترین مقدار پرولین در بستر کشت C و بیشترین مقدار قند محلول در بستر کشت H بود که اختلاف معنی داری با بقیه بستر های کشت داشت. بیشترین میزان کلروفیل، بیشترین میزان کارتنوئید بیشترین میزان آنتو­سیانین در بستر­کشت E بدست آمد. عصاره هیدرو الکلی گرفته شده از اندام هوایی بیشترین اثر مهار کنندگی را بر روی  Pseudomonas aeruginosa و E.coli گذاشته است. بهترین بستر­کشت برای کاشت برزی­کاکتوس بستر کشت  Cو D توصیه می شود.

کلمات کلیدی: Borzicactus aurantiacus، بستر­کشت، پتانسیل آنتی­اکسیدانی، ترکیبات فنلی، خاصیت ضد­باکتریایی

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                   صفحه

فصل اول: مقدمه

1-1-برزی کاکتوس     2

1-2-رده بندی برزی کاکتوس     2

1-3-خصوصیات گیاهشناسی و اكولوژیكی    3

1-4- اهمیت ویژه پیوندزدن در کاکتوسها 4

1-5-موارد استفاده از گیاه کاکتوس     4

1-6-خاک و عناصر غذایی مورد نیاز  5

1-6-1-خاک    5

1-6-2-ویژگی های فیزیکی    6

1-6-3-ویژگیهای شیمیایی    8

1-6-3-1-اسیدیته محیط    8

1-6-3-2-نمکهای محلول   10

1-6-3-3-عناصر غذایی    10

1-7-اجزای تشکیل دهنده بسترکشت    11

1-7-1- زغال   11

1-7-2–پیت ماس(peat mass)  11

1-7-3- پرلیت    12

1-7-4-کوکوپیت (الیاف نارگیل)  13

1-7-6-ماسه  14

1-7-7-ورمی کمپوست    15

1-7-8-رس     16

1-7-9-خاک برگ    17

1-8-بررسی فعالیت های زیستی    18

1-8-1-گونه های فعال اکسیژن(ROS)    18

1-8-1-1-تنش اکسیداتیو در گیاهان و عوامل ایجاد کننده آن   19

1-8-1-2-سیستم های آنتی اکسیدانی آنزیمی    20

عنوان                                                                                                   صفحه

1-8-1-3-سیستم های آنتی اکسیدان غیر آنزیمی در گیاهان   20

1-8-2-ترکیبات فنلی    22

1-9-برخی از جنبه های کاربردی آنتی اکسیدان های گیاهی    22

مروری بر پژوهشهای پیشین   25

2-1-مطالعات انجام شده در زمینه اثر بستر کشت بر رشد اندام زمینی واندام هوایی    26

2-2-مطالعات انجام شده در زمینه اثر بستر کشت بر میزان ترکیبات بیوشیمیایی گیاهان   27

2-3-مطالعات انجام شده در زمینه کار میکروبی    31

\

اهداف پژوهش:  32

3-1-مکان آزمایش     34

3-2-تهیه محیط کشت های مختلف برای کاشت برزی کاکتوس     34

3-3-گونه مورد مطالعه  35

3-4- شرح کلی آزمایش     35

3-5- دمای محیط آزمایش     36

3-6- نور محیط آزمایش     36

3-7- آزمایش های تاثیر بستر کشت بر رشد اندام زمینی واندام هوایی برزی کاکتوس     36

3-8-آزمایش های اثر بسترکشت بر مقدار كلروفیل وكاروتنوئید برزی کاکتوس     37

3-8-1-مواد و محلول های  مورد نیاز  37

3-8-2-اندازه گیری كلروفیل و كاروتنوئید   37

3-9-آزمایشهای اثر بستر کشت بر مقدار آنتوسیانین   38

3-9-1-مواد و محلولهای مورد نیاز  38

3-9-2-روش آزمایش     38

3-10-  آزمایش های اثر بستر کشت بر مقدار اسیدآمینه پرولین در اندام هوایی برزی کاکتوس     38

3-10-1-مواد و محلول های مورد نیاز  38

3-10-2- تهیه  محلول نین هیدرین   39

3-10-3- روش آزمایش     39

3-11- بررسی اثر بستر کشت بر مقدار قندهای محلول در اندام هوایی برزی کاکتوس     40

3-11-1- مواد و محلولهای مورد نیاز  40

3-11-2- تهیه معرف مس  قلیایی    40

عنوان                                                                                                   صفحه

3-11-3- تهیه محلول آرسنومولیبدات    40

3-11-4- روش آزمایش     41

3-12- آزمایش اثر بستر کشت بر میزان ترکیبات فنلی کل (Total phenolics)  42

3-12-1- مواد و محلول های مورد نیاز  42

3-12-2- روش آزمایش     42

3-12-3- تهیه محلول استاندارد  43

3-13-آزمایش اثر بستر کشت بر پتانسیل آنتی اکسیدانی بااستفاده از روش DPPH    43

3-13-1- مواد و محلول های مورد نیاز  44

3-13-2- روش آزمایش     44

3-13-3- تهیه محلول استاندارد  45

3-14-بررسی خاصیت ضد میکروبی اندام هوایی کاکتوس برزیکاکتوس طی روشهای متفاوت    45

3-14-1-فهرست وسایل مورد استفاده شده برای کار میکروبی    46

3-14-2-فهرست مواد استفاده شده برای کار ضد میکروبی    47

3-14-3-تهیه محیط کشت میکروبی    47

3-14-4-کشت 24 ساعته  48

استاندارد نیم مک فارلند   48

3-14-5-تهیه عصاره آبی    49

3-14-6-تهیه عصاره هیدروالکلی    49

3-14-7-سنجش انتشار دیسک   Disc diffusion   50

3-14-8-انتقال میکروب به محیط کشت    51

3-14-9-آمادهسازی دیسکهای حاوی عصاره گیاهی    51

3-14-10-نحوه خواندن و گزارش کردن   52

تجزیه و تحلیل آماری داده ها 53

4-1-نتایج اثر بسترهای کشت مختلف بر اندام هوایی برزیکاکتوس     55

4-1-1-اثر بسترکشتهای مختلف بر طول ساقه  56

4-1-2-اثر بسترکشتهای مختلف بر وزن تر ساقه  56

4-1-3-اثر بسترکشتهای مختلف بر وزن خشک ساقه  56

4-1-4-اثر بسترکشتهای مختلف بر وزن اشباع ساقه  56

عنوان                                                                                                   صفحه

4-2-نتایج اثر محیطهای کشت مختلف بر اندام زمینی برزیکاکتوس     57

4-2-1-اثر بسترکشتهای مختلف بر تعداد ریشه  57

4-2-2-اثر بسترکشتهای مختلف بر طول ریشه  57

4-2-3-اثر بسترکشتهای مختلف بر وزن تر ریشه  58

4-2-4-اثر بسترکشتهای مختلف بر وزن خشک ریشه  58

4-2-5-اثر بسترکشتهای مختلف بر وزن اشباع ریشه  58

4-3-نتایج بررسی اثر محیط کشت های مختلف بر میزان کلروفیل و کارتنوئید برزی کاکتوس     59

4-4- نتایج بررسی اثر محیط کشت های مختلف بر میزان آنتوسیانین   61

4-5-نتایج بررسی اثر بسترکشت های مختلف بر میزان پرولین   62

4-6-نتایج بررسی اثر بسترکشت های مختلف بر میزان قندهای محلول   63

4-7-نتایج بررسی اثر بسترکشت های مختلف بر میزان ترکیبات فنلی کل   64

4-8-نتایج بررسی اثر بسترکشت های مختلف بر میزان پتانسیل آنتی اکسیدانی با استفاده از روش DPPH    65

4-9-نتایج بررسی اثر بسترکشت های مختلف بر میزان درصد مهار رادیکال‌های DPPH    66

4-10-اندازهگیری فعالیت ضدمیکروبی    67

4-10-1-روش انتشار دیسک     67

4-10-2-میکروب E.coli 68

4-10-3-میکروب Staphylococcus aureus  69

5-1-بررسی اثر بسترهای کشت مختلف براندام هوایی برزی کاکتوس     71

5-2-بررسی اثر بسترهای کشت مختلف براندام زمینی برزی کاکتوس     71

5-3-بررسی اثر بسترهای کشت مختلف بر میزان کلروفیل ، کارتنوئید و آنتوسیانین برزیکاکتوس     71

5-4-بررسی اثر بسترهای کشت مختلف بر میزان پرولین و قند برزی کاکتوس     72

5-5-بررسی میزان ترکیبات فنلی کل  (Total phenolics)  برزی کاکتوس     73

5-6-بررسی پتانسیل آنتی اکسیدانی نمونه های گیاهی با استفاده از روش DPPH    73

5-7-بررسی خاصیت ضد میکروبی اندام هوایی برزی کاکتوس با روشهای متفاوت    74

پیشنهادات پژوهشی آینده  75

فهرست منابع و مآخذ   76

 

 

 

 

فهرست جدول ها

 

 

عنوان                                                                                                     صفحه

 

جدول (1-1) فراهمی عناصر با   pHدر محیط کشت بر پایه پیت تغییر می کند. 9

جدول(1-2)آنالیز کود ورمی کمپوست گیلدا 16

جدول(1-3) تاثیر کلی ذرات اجزای خاک بر بعضی از خصوصیات و رفتار خاک ها 17

جدول (4-1) مقایسه میانگین اثر بسترهای کشت مختلف بر اندام هوایی برزیکاکتوس… 55

جدول(4-2) مقایسه میانگین اثر محیطهای کشت مختلف بر اندام زمینی برزیکاکتوس… 57

جدول(4-3) نتایج مربوط به هالهی عدم رشد(mm) بر میکروب E.coli 68

جدول(4-4)  نتایج مربوط به هالهی عدم رشد(mm) برمیکروب StaPHylococcus aureus. 69

 

فهرست نمودارها

 

 

عنوان                                                                                                     صفحه

نمودار(4-1) میزان کلروفیل در بسترکشتهای متفاوت   58

نمودار (4-2 ) میزان کارتنوئید در محیط کشتهای متفاوت   59

نمودار ( 4-3) میزان آنتو سیانین در محیط کشتهای متفاوت را نشان میدهد. 60

نمودار(4-4) اثر بستر کشت بر مقدار پرولین   61

نمودار(4-5) اثر بسترکشت های مختلف بر میزان قندهای محلول استخراج شده ازاندام هوایی   62

نمودار(4-6) میزان ترکیبات فنلی کل   63

نمودار (4-7) پتانسیل آنتی اکسیدانی نمونه های برزی کاکتوس    64

نمودار (4-8) اثر بسترکشت های مختلف بر میزان درصد مهار رادیکال‌های DPPH   65

-1-برزی کاکتوس
 

کاکتوس از واژه یونانی آن(kaktos) به معنای گیاه خار­دار یا سوزش­دار گرفته شده است. همگی دارای شیرابه و مقدار فراوانی رطوبت را در خود نگاه می­دارند و در شرایط سخت و نامساعد رشد می­کنند.کاکتوس­ها به سبب نداشتن برگ، کار اصلی برگ یعنی فتوسنتز و غذاسازی، تعریق و تعرق را به­وسیله ساقه­های خود که بند­بند، نیمه­گوشتی ودارای سبزینه اند، انجام می­دهند. خارها در رنگ­های گوناگون مسئولیت نگاه­داشت و حفاظت گیاه را بر عهده دارند. کاکتوس­ها از گروه گیاهان گوشتی  و از رده دولپه­ایهای جدا گلبرگ که سردسته تیره ویژه ای به نامCactaceae) ) می­باشند و با تیره­های دیگر دولپه­ایها، تفاوت­های کلی دارند. زیرا ساقه این گیاهان بسیار ضخیم و از حالت استوانه خارج و برگها نیز شکل اصلی خود را از دست داده­اند و به صورت خارها و تیغهای کوچکی در نقاط گوناگون در آمده­اند.

زادگاه و رویشگاه آنها قاره امریکا است و پس از رده ارکیده ها، بزرگترین تیره گیاهان را پدید آورده اند. در اندازه و شکلهای گوناگون دیده می شوند (مطلق زاده، 1388).

 

1-2-رده بندی برزی کاکتوس
 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

قرآن یکی از مهم ترین عوامل اساسی در تکامل و رشد همه جانبه انسان ها می باشد، بنابراین فهم قرآن از اهمیّت ویژه‌ای بر خوردار است. منابع تفسیری از جمله موارد در این راستا به شمار می آید؛ تفسیر احسن الحدیث نیز بر این اساس در اختیار عموم قرار گرفته است. از این رو، پژوهش حاضر تحت عنوان « بررسی روش تفسیری آیت الله سیدعلی‌اکبر قرشی در تفسیر احسن الحدیث» با روش کتابخانه‌ای به همراه توصیف و تحلیل و با هدف بررسی این اثر تفسیری، در چهار فصل تنظیم؛ و به «مسأله تحقیق» پاسخ داده شد. در فصل اول به ذکر تحقیق کلیات و مفهوم شناسی پرداختیم، و در فصل دوم روش‌های تفسیری احسن الحدیث؛ نخست به حقیقت تفسیر در لغت و اصطلاح پرداخته و شاخصه‌های تفسیر کامل را بیان نمودیم؛ و در فصل سوم گرایش‌های تفسیری احسن الحدیث بررسی شده است؛ و در فصل چهارم به نتایج کلّی پژوهش اشاره شده و پشنهادهای لازم ارائه گردید.

کلید واژه ها: قرآن، روایت، تفسیر، مفسِّر، روش، گرایش، أحسن الحدیث.

\

 

مقدمه :

 قرآن به عنوان جامع ترین و کامل ترین  کتاب آسمانی است که در اسلام در درجه اول اهمیت از نظر عقیدتی، اخلاقی و سیره ی عملی قرار دارد.  در این راستا یکی از ابزار فهم دقیق  و عمیق قرآن ، تفسیر قرآن می باشد که مد نظر مسلمین قرار گرفته است. چرا که خود قرآن دستور به تامل در آیات قرآن را داده است. با تبیین آن و بهره مند شدن از قرآن است که زمینه ی سعادت در عرصه های زندگی مادی و فراهم نمودن توشه ی سفر آخرت و سعادت ابدی فراهم می شود. به طوری که احکام عبادی و قوانین  اجتماعی که بر گرفته از این سفره ی گسترده ی آسمانی می باشد ، شاهد عینی بر این مدعاست. امروزه شاهد هستیم که وجود مفسران عالی مقام و دست به قلم، نعمت بزرگ الهی بر جامعه مسلمین است. یکی از این عزیزان مفسر احسن الحدیث است که با احساس مسئولیت از هیچ کوششی برای زکات علم خود دریغ نورزیده،به طوری که امروزه شاهد اثر احسن الحدیث از این مفسِّر والا مقام هستیم.

1-4 فرآورده‏های گوشتی…………………………………………………………………………. 4

1-4-1 سوسیس‏های حرارت‏دیده………………………………………………………………… 5

1-4-2 سوسیس‏های خام……………………………………………………………………….. 6

1-5 سوسیس ماهی و تاریخچه آن…………………………………………………………… 6

1-5-1 مواد تشکیل دهنده سوسیس ماهی…………………………………………………. 7

1-1-5-1 گوشت ماهی………………………………………………………………………….. 7

1-6 مکانیسم تولید سوسیس…………………………………………………………………. 8

1-6-1 مینسِ ماهی……………………………………………………………………………… 9

1-6-2 سوریمی………………………………………………………………………………… 10

1-7 کیفیت مغذی………………………………………………………………………………… 11

1-8 نگهداری در یخچال………………………………………………………………………… 12

1-9 نگهداری در فریزر………………………………………………………………………….. 12

1-10 فرضیه‏ ها………………………………………………………………………………….. 13

1-11 هدف……………………………………………………………………………………… 14

فصل دوم…………………………………………………………………………………………

2- بررسی منابع………………………………………………………………………………. 15

2-1 مطالعات انجام شده پیرامون مبحث سوسیس و کیفیت مغذی……………………. 15

2-1-1 ترکیبات شیمیایی…………………………………………………………………… 15

2-1-2 بافت……………………………………………………………………………………. 17

2-1-3 رنگ…………………………………………………………………………………….. 18

2-1-4 اسید چرب……………………………………………………………………………….. 19

2-1-5 ارزیابی حسی…………………………………………………………………………… 20

2-2 مطالعات انجام شده پیرامون مبحث تغییرات کیفی در طی دوره نگهداری………….. 22

2-2-1 رطوبت…………………………………………………………………………………….. 23

2-2-2 چربی…………………………………………………………………………………… 24

2-2-3 آب آزاد شده……………………………………………………………………………… 24

2-2-4 رطوبت تحت فشار…………………………………………………………………… 25

2-2-5 ارزیابی‏های بافت‏سنجی………………………………………………………………….. 25

2-2-6 pH………………………………………………………………………………………….

2-2-7 میزان ازت تام فرار……………………………………………………………………….. 27

2-2-8 تیوباربیتوریک اسید…………………………………………………………………….. 28

2-2-9 اسیدهای چرب آزاد…………………………………………………………………….. 29

2-2-10 بررسی‏های باکتریولوژیک………………………………………………………………. 29

2-2-11 تغییرات رنگ…………………………………………………………………………. 31

2-2-12 ارزیابی حسی……………………………………………………………………….. 32

فصل سوم………………………………………………………………………………………

مواد و روش­ها……………………………………………………………………………………

3-1-مواد…………………………………………………………………………………………

3-1-1- مواد مصرفی…………………………………………………………………………..

3-1-2-  وسایل غیر مصرفی…………………………………………………………………..

3-2 روش‏های تولیدی………………………………………………………………………….

3-2-1 تهیه مینس ماهی…………………………………………………………………….

3-2-2 تهیه مینس شسته………………………………………………………………….

3-2-3 تهیه سوریمی…………………………………………………………………………..

3-2-4 تهیه سوسیس………………………………………………………………………….

3-3 روش‏های اندازه ‏گیری…………………………………………………………………….

3-3-1 اندازه گیری رطوبت…………………………………………………………………….

3-3-2 اندازه گیری چربی کل………………………………………………………………

3-3-3 اندازه گیری پروتئین …………………………………………………………………..

3-3-4 اندازه گیری pH……………………………………………………………………..

3-3-5 اندازه گیری خاکستر………………………………………………………………..

3-3-6 اسید چرب……………………………………………………………………………

3-3-7 اندازه گیری نمک……………………………………………………………………….

3-3-8 آب آزاد شده…………………………………………………………………………

3-3-9 اندازه گیری میزان رطوبت تحت فشار (EM)………………………………………

3-3-10 بافت‏سنجی…………………………………………………………………………..

3-3-11 اندازه گیری ترکیباته نیتروژنی فرار(TVN)……………………………………….

3-3-12 آزمایش تیوباربیتوریک اسید (TBA)……………………………………………..

3-3-13 اندازه‏گیری میزان اسیدهای چرب آزاد (FFA)…………………………………..

3-3-14 اندازه­گیری شمارش کلی باکتری­ها (TVC)…………………………………….

3-3-15 رنگ‏سنجی…………………………………………………………………………

3-3-16 ارزیابی حسی…………………………………………………………………..

3-4 روش‏های آماری………………………………………………………………………..

فصل چهارم………………………………………………………………………………..

نتایج……………………………………………………………………………………….

4-1 کیفیت مغذی………………………………………………………………………….

4-1-1 کیفیت مغذی ماده خام………………………………………………………….

4-1-1-1 ترکیبات تقریبی………………………………………………………………..

4-1-1-2 ترکیب اسیدهای چرب………………………………………………………

4-1-2 کیفیت مغذی سوسیس‏های ماهی…………………………………………..

\

4-1-2-1 ترکیبات تقریبی و شاخص‏های کیفی…………………………………….

4-1-2-2 ترکیبات اسیدهای چرب………………………………………………….

4-1-2-3 ارزیابی حسی……………………………………………………………….

4-2 نتایج تغییرات کیفی در طی دوره نگهداری در یخچال و فریزر…………………

4-2-1 میزان رطوبت کل………………………………………………………………..

4-2-2 میزان چربی کل………………………………………………………………….

4-2-3 میزان آب آزاد شده……………………………………………………………..

4-2-4 میزان رطوبت تحت فشار……………………………………………………….

4-2-5 خصوصیات بافتی……………………………………………………………………

4-2-5-1 سختی………………………………………………………………………….

4-2-5-2 انسجام………………………………………………………………………….

4-2-5-3 فنریت……………………………………………………………………………

4-2-5-4 چسبناکی……………………………………………………………………..

4-2-6 میزان pH …………………………………………………………………………..

4-2-7 میزان ازت تام فرار……………………………………………………………….

4-2-8 میزان تیوباربیتوریک اسید………………………………………………………

4-2-9 میزان اسیدهای چرب آزاد………………………………………………………

4-2-10 خصوصیات رنگی………………………………………………………………..

4-2-10-1 میزان روشنایی………………………………………………………………

4-2-10-2 میزان قرمزی………………………………………………………………….

4-2-10-3 میزان زردی…………………………………………………………………

4-2-10-4 میزان ته‏رنگ………………………………………………………………

4-2-10-5 میزان فام………………………………………………………………………

4-2-10-6 میزان سفیدی…………………………………………………………………

4-2-10-7 شاخص قرمزی………………………………………………………………..

4-2-11 شمارش و بررسی‏های میکروبی و کپک و مخمر…………………………….

4-2-12 ارزیابی حسی…………………………………………………………………

4-2-12-1 ارزیابی حسی طی مدت نگهداری سوسیس‏ها در یخچال…………….

فصل پنجم………………………………………………………………………………

بحث و نتیجه ‏گیری……………………………………………………………………  

5-1- کیفیت مغذی…………………………………………………………………..

5-2 تغییرات کیفی سوسیس ماهی در طی دوره نگهداری…………………..

جمع‏بندی نهایی…………………………………………………………………….

پیشنهادات اجرایی………………………………………………………………….

پیشنهادات پژوهشی……………………………………………………………….

فهرست منابع……………………………………………………………………….

چکیده:

هدف از این پژوهش تعیین کیفیت مغذی و مدت ماندگاری سوسیس تهیه شده از گوشت ماهی کپور نقره‏ای که به روش‏های مختلف شستشو شده، در دوره نگهداری در یخچال و فریزر بود. بدین منظور گوشت چرخ شده‏ی ماهی کپور نقره‏ای (مینس)، یکبار با آب خالص مخلوط و آبکشی شد (مینش شسته) و یکبار گوشت چرخ شده در 3 دوره 5 دقیقه‏ای شستشو داده شد که در دوره آخر شستشو، 3/0 درصد نمک به مخلوط شستشو اضافه شد (سوریمی). تیمار شاهد در این تحقیق گوشت چرخ شده و نشسته‏ی ماهی بود. در ادامه گوشت‏های فرآوری شده شامل مینس، مینس شسته شده و سوریمی، در فرمولاسیون سوسیس وارد شد و سوسیس ماهی تولید گردید. جهت تعیین کیفیت مغذی و مدت ماندگاری، آزمایشات فیزیکی، شیمیایی، میکروبی و حسی روی سوسیس‏های تولیدی صورت پذیرفت. میزان پروتئین، چربی و خاکستر در سوسیس‏های تیمار مینس بیشتر از سوسیس‏های تیمار مینس شسته و سوریمی بود (05/0>P). رطوبت و pH نیز در سوسیس‏های حاوی سوریمی بیشتر از تیمار مینس بود. سوسیس‏های تولید شده از مینس نسبت به سایر تیمارها، مقادیر بیشتری اسیدهای چرب امگا-3 را دارا بودند (05/0>P). رطوبت سوسیس‏های نگهداری شده در یخچال در طول دوره 40 روزه نمونه‏برداری تغییر نشان نداد (05/0<P). چربی کل فقط در سوسیس‏های تیمار مینس کاهش یافت (05/0>P). رطوبت تحت فشار و آب آزاد شده در همه تیمارها روند افزایشی را با گذشت زمان آشکار نمود. سوسیس‏های تهیه شده از مینس بیشترین میزان سختی را دارا بودند (05/0>P). سوسیس‏های تهیه شده از مینس نسبت به سوسیس‏های تهیه شده از مینس شسته و سوریمی، طی دوره نگهداری در یخچال و فریزر، دارای مقادیر بیشتری ازت تام فرار، تیوباربیتوریک اسید و اسیدهای چرب آزاد بودند (05/0>P). تعداد باکتری در کلیه زمان‏های نمونه‏برداری در این تحقیق صفر بود. فرایند شستشو در سوسیس‏های نگهداری شده در یخچال در تیمار مینس شسته و سوریمی موجب افزایش روشنایی و کاهش قرمزی و زردی طی زمان گردید (05/0>P). ارزیابی حسی بیانگر مقبولیت بیشتر سوسیس‏های تیمار مینس نسبت به سایر تیمارها بود. به‏طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد که فرایند شستشو موجب کاهش کیفیت و مقبولیت سوسیس ماهی کپور نقره‏ای می‏گردد و فقط روند پیشرفتِ  شاخص‏های شیمیایی فساد را کند می‏کنند.

فصل اول

1- مقدمه و کلیات

1-1- اهمیت و ارزش تغذیه ‏ای آبزیان

تغذیه مناسب از مقوله‏هایی است که انسان معاصر پی به اهمیت آن برده و بر این اساس سعی می‏کند با استفاده از روش‏های مناسبِ فرآوری، وضع تغذیه خود را بهبود ببخشد. یکی از منابع پروتئین‏های حیوانی گوشت آبزیان و ماهی می‏باشد. ماهی‏ها دارای مجموعه‏ای از اسیدهای چرب چند غیراشباعی می‏باشند که در سالهای اخیر از نظر جلوگیری از بروز بیماری‏های قلبی‏عروقی مورد توجه قرار گرفته‏اند (سیدهو[1]، 2003). مطالعات فراوانی که در دهه اخیر در مورد روغن ماهی صورت پذیرفته است نشان داده‏ است که وجود اسیدهای چرب اُمگا-3  در غذای روزانه انسان می‏تواند از طریق تاثیر بر فعالیت‏های بیولوژیک باعث کاهش فشار خون، پایین آمدن لیپیدهای سرم و متعاقباً کاهش خطر بروز تصلب شرائین[2] و ترومبوز[3] گردد و در نتیجه مرگ و میرهای ناشی از سکته‏های قلبی و مغزی را تا حد چشمگیری کاهش می‏دهد (کریستوز[4] و همکاران، 2005). علاوه بر این در تقویت چشم، مغز و ضریب هوشی کودکان، حفظ پوست و بافت‏ها در افراد مُسن و افزایش طول عُمر و تثبیت کلسیم بدن و جلوگیری از پوکی استخوان (ترواتیل[5] و همکاران، 2008؛ به نقل از بلچیور[6] و واسکا، 2006)، کاهش فشار عصبی و دردهای قاعدگی در بانوان نقش دارد و حتی از دیگر نقش‏های مصرف آبزیان می‏توان به پیشگیری ابتلا به سرطان (سینه، پروستات و کولون) و دیابت اشاره نمود.  با این‏وجود به‏دلیل رشد روز افزون جمعیت جهان، آبزیان یکی از منابع قابل اتکای بشر برای تامین پروتئین است (عادلی، 1387). براساس آمار انتشار یافته از سازمان خوارو بار جهانی[7] در سال 2006 میلادی، در سطح جهان 5/157 میلیون تن آبزی تولید و بهره‏برداری می‏گردد (سازمان خواروبار جهانی، 2006). بر اساس آمار منتشره متوسط سرانه مصرف آبزیان در جهان به‏طور متوسط 6/16 کیلوگرم، در کشورهای در حال توسعه 5/14 کیلوگرم، در کشورهای توسعه یافته 7/23 کیلوگرم و در کشورهای کم ‏درآمد با فقر غذایی 9/13 کیلوگرم می‏باشد. درحالی‏که در کشور ایران بر اساس آخرین آمار (سال 1385) مصرف سرانه‏ی 8 کیلوگرم نشان می‏دهد که بسیار پایین‏تر از متوسط جهانی می‏باشد.

2-1- کپور نقره‏ ای و اهمیت آن

كپور نقره‏ای Hypophthalmichthys molitrix یکی از ماهیان پُر تولید و ارزان قیمت آب شیرین می‏باشد که به‏واسطه‏ی رشد سریع و مقاومت در مقابل استرس، بیماری و دستكاری به‏طور گسترده پرورش و مصرف می‏شود (یانگجین[1] و همكاران، 2008). تولید این ماهی حدود 50 درصد تولید کل ماهیان گرمابی را مشمول می‏گردد. طبق آمار سازمان شیلات سال 1387، تولید این ماهی در کشور 61994 تُن بوده است که با رشد روزافزون آبزی ‏پروری و تقاضا، این رقم همچنان رو به افزایش است. این ماهی همچون دیگر ماهیان پرورشی گرمابی در کشور ایران و سایر کشورها معمولاً به‏صورت تازه و بدون هیچ گونه فرآوری مقدماتی و یا بسته بندی و عمدتا به شکل فله به بازار عرضه می‏گردد. این نحوه عرضه موجب آسیب دیدگی فیزیکی و کاهش کیفیت ماهیان پرورشی می‏گردد (یحیایی، 1375) و در نتیجه مصرف کنندگان تمایل کمتری به مصرف آن دارند (تروواتیل و همکاران، 2008). عرضه همزمان ماهیان پرورشی و دریایی به بازار مصرف، كم اهمیت بودن ماهی در رژیم غذایی مردم ایران و عدم شناخت كافی مردم نسبت به مصرف ماهیان پرورشی از دیگر عوامل عدم تمایل مصرف‏كننده ایرانی به استفاده از ماهیان پرورشی همچون ماهی کپور نقره‏ای می‏باشد. ماهی کپور نقره‏ای به لحاظ فرآوری در طبقه‏ی ماهیان سفید گوشت قرار می‏گیرد و در صورت تازه بودن دارای طعم مناسبی می‏باشند. این ماهی بسیار ارزانتر از ماهیان دریایی بوده و استفاده از آن به ‏منظور ماده اولیه فرآورده‏های جنبی شیلاتی از نظر اقتصادی و در دسترس بودن مقرون به صرفه است (شویک‏لو، 1376).

3-1- محصولات جنبی آبزیان

از جمله معضلات مصرف آبزیان و مخصوصاً ماهی بوی گوشت ماهی، میزان چربی زیاد در بدن، اُفت سریع کیفی و سرعت بالای فساد آن (ارسلان و همکاران[1]، 2001) وجود استخوان‏های بین عضلانی فراوان و دشواریِ مصرف آن، عدم تشخیص مناسب ماهی تازه توسط مصرف کنندگان (رضوی شیرازی 1، 1385)، عدم دسترسی به ماهی تازه در مناطق غیر شیلاتی، مشکلات پوست کندن و پاک کردن آن برای مصرف کنندگان، عدم تنوع شیوه‏های مصرف ماهی، عدم فرهنگ مصرف ماهی و بسیاری موارد دیگر می‏باشد. یکی از مهم‏ترین راهکارهای افزایش سرانه مصرف آبزیان تولید فرآورده‏های جنبی متنوع از آبزیان می‏‏باشد.

ظهور فرآورده‏های جنبی شیلاتی در جهان روند تدریجی داشته و امروزه با تشکیلات جدیدتری رشد سریع‏تری را نشان می‏دهد (ترواتیل و همکاران، 2008).

فرآورده ‏های جنبی معمولاً به شکل آماده مصرف[2] تولید و توزیع می‏گردند. در این محصولات پروتئین ماهی با ترکیبات مختلف مثل پروتئین‏های گیاهی مختلف از جمله نشاسته، آرد گندم و ادویه‏جات و غیره مخلوط گردیده و خمیر متشکله بر اساس هدف نهایی فرآوری محصول به فرم مطلوب شکل‏دهی می‏گردند (شویک‏لو[3]، 2008). از قرن 15 میلادی تولید فرآورده‏های مختلف از گوشت ماهی در خاور دور، به‏خصوص کشور ژاپن به‏صورت سنتی رایج بوده و طی چند دهه اخیر تولید این فرآورده‏ها در سایر کشورها نیز رشد چشمگیری نشان داده است.

از جمله این فرآورده‏های جنبی می‏توان برگر ماهی، فیش فینگر[4]، سوسیس ماهی، خمیر ماهی، کوفته ماهی و بسیاری محصولات متنوع دیگر را نام برد. برخی از دلایل عمده رشد روز افزون این محصولات جنبی آبزیان را می‏توان به شرح زیر برشمرد:

– افزایش آگاهی مصرف‏ کنندگان نسبت به ارزش غذایی آبزیان از نظر سالم بودن آن

– توجه روز افزون نسبت به غذاهای آماده از قبیل ساندویچ، همبرگر، سوسیس و کالباس و غیره به لحاظ صرفه‏ جویی در وقت

– افزایش تنوع و طعم مناسبِ محصولات جنبی آبزیان با توسعه‏ی تکنولوژی و ایجاد رغبت در مصرف کنندگان

– توسعه استفاده از نگهدارنده ‏های شیمیایی

– با بهره‏ مندی از مواد اولیه‏ ارزان قیمت و فرمولاسیون‏های مناسب، محصولاتی با قیمت پایین و ارزش غذایی مناسب تهیه گردیده و می‏تواند در دسترس افراد با درآمدهای پایین و متوسط قرار ‏گیرد.

– به‏ منظور تولید فرآورده ‏های جنبیِ آبزیان می‏توان از ماهیان ریز جثه و یا ماهیانی که به هر دلیلی قابلیت مناسبی برای طبخ را ندارند، استفاده کرد و درنتیجه علاوه بر افزایش بهره ‏وری از کلیه سطوح زنجیره غذایی آبزیان ارزش افزوده مناسبی حاصل نمود (کاردوسو[1]، 2006؛ سازمان شیلات، 1385)

4-1- فرآورده های گوشتی

فرآورده‏های گوشتی، فرآورده‏هایی را می‏نامند که لااقل نیمی از آنها را گوشت تشکیل داده (رکنی، 1385) و حاوی نمک و چاشنی باشد (فلاحی، 1374). سوسیس یکی از معروف‏ترین محصولات ارزش افزوده می‏باشد که در سالهای اخیر بیشتر شناخته شده‏ است. سوسیس فرآورده‏ای می‏باشد که در آن گوشت طی فرایندهای مختلف به فرآورده‏ای تبدیل می‏گردد که دارای خواص حسی و شرایط نگهداری مطلوب‏تر و بهتر می‏باشد (ترواتیل و همکاران، 2008؛ به نقل از ساویک[1] 1985). بر اساس تعریف استاندارد ملی ایران سوسیس و کالباس عبارت است از: مخلوطی پایدار حاصل از گوشت دام‏های کشتاری (شامل گاو، گوساله، گوسفند و مرغ)، چربی و آب که همراه با مواد دیگری در داخل پوشش‏های طبیعی و یا مصنوعی در شرایط مناسب پر شده و پس از طی فرایند حرارتی مناسب و سایر فرایندهای لازم برای مصرف خوراکی انسان آماده می‏گردد (استاندارد ملی ایران، 2303). سوسیس و کالباس[2] از نظر تکنولوژی تولیدی اختلاف شایانی با یکدیگر ندارند و مهمترین اختلاف آنها در قطر پوشش است که در کالباس بیشتر بوده و نیز میزان آب افزودنی در سوسیس بیشتر است (رکنی، 1385).

سوسیس و کالباس را می‏توان از قدیمی‏ترین فرآورده‏های گوشتی برشمرد. پانصد سال قبل از میلاد مسیح راجع‏به این ماده غذایی در ادبیات یونان مطالبی نوشته شده است. همچنین رومیان قدیم علاقه وافری به نوعی محصول گوشتی شبیه سوسیس و کالباس امروزی داشتند. طی سالیان متمادی جوامع انسانی مختلف این محصولات را با روش‏های مختلف فرآوری کرده و با ادویه‏جات و چاشنی‏های مختلفی مخلوط و محصولاتی با اختصاصات جدید و مطلوب تولید نموده‏اند، به‏طوریکه تا به امروز تکامل چشمگیر در صنعت فرآورده‏های گوشتی مشاهده می‏گردد. در ایران صنعت فرآورده‏های گوشتی در مقیاس کوچک و ابتدایی از سال 1310 و در مقیاس صنعتی در سال 1337 آغاز گردید و در حال حاضر بیش از 250 کارخانه فعال در سراسر ایران دائر است (ناصری و ناصری، 1384). اسامی فرآورده‏های گوشتی در سایر نقاط جهان بعضاً متفاوت می‏باشد. مهمترین گروه فرآورده ‏های گوشتی شامل:

1-4-1 سوسیس ‏های حرارت‏دیده

تقریباً کلیه سوسیس و کالباس‏های تهیه شده در کارخانه‏های فرآورده‏های گوشتی کشور ایران از نوع حرارت دیده می‏باشد. سوسیس‏های حرارت‏دیده فرآورده‏هایی می‏باشند که مواد اصلی تشکیل دهنده آنها گوشت، چربی و آب بوده و حرارت حداقل 70 درجه سانتیگراد دما دریافت می‏کنند (بنیادیان، 1386). مهمترین مساله در تولید این گونه فرآورده‏ها این است که ترکیبات فوق و مواد افزودنی به‏صورتی آمیخته گردند تا هنگام حرارت دادن از یکدیگر جدا نشده و فرآورده تهیه شده دارای قوام و قابلیت برش مطلوب باشد؛ بنابراین نگهداری و جذب آب، پایداری چربی و ایجاد ساختار مناسب سه اصل مهم در تولید این فرآورده محسوب می‏گردد. در این رابطه پروتئین‏های میوفیبریلی نقش مهمی را ایفا می‏نمایند زیرا بخش اعظم آنها در حین خردکردن[3] به‏صورت قابل حل درآمده و قادر به جذب آب می‏گردد. به عبارت دیگر سوسیس‏‏های حرارت‏دیده، فرآورده‏هایی هستند که به‏وسیله‏ی خرد کردن و کوتریزاسیون گوشت، با حضور املاح بویژه نمک طعام و افزودن مقدار ضروری از آب قادر به فعال کردن پروتئین‏های میوفیبریلی به‏صورت فوق‏الذکر می‏باشد (یارمند، 1384). مهمترین مرحله در تولید این فرآورده خرد کردن گوشت و چربی می‏باشد؛ در این مرحله آب را به‏صورت یخ خرد شده اضافه کرده تا سیستم کلوییدی مناسب به‏وجود آید؛ این سیستم کلوییدی شامل یک فاز محلول حقیقی، محلول به صورت ژل، سوسپانسیون و امولوسیون است. برخی از محققین خمیر این‏گونه فرآورده را امولوسیون می‏نامند. در این سیستم کلوییدی، املاح و پروتئین‏های محلول در آب به صورت محلول حقیقی، پروتئین‏های میوفیبریلی به‏صورت محلول ژل، ذرات گوشت و بافت پیوندی و چربی و ادویه‏ها به صورت سوسپانسیون و بخشی از چربی به‏صورت امولوسیون چربی در آب است. در این سیستم هوا به‏صورت کف نیز وجود دارد (بنیادیان، 1386).

2-3-3 ارزیابی اراضی به روش فائو. 19

2-4 سوابق تحقیق.. 23

2-5 گیاهان زراعی مهم مورد ارزیابی در تناسب اراضی: 26

2-5-1 گندم: 26

2-5-2 ذرت علوفه ای: 26

2-5-3 یونجه: 27

2-5-4 پنبه: 27

2-5-5 سورگوم: 28

2-6 سیستم اطلاعات جغرافیایی.. 28

2-6-1 تاریخچه سیستم اطلاعات جغرافیایی.. 29

2-6-2 تعریف سیستم اطلاعات جغرافیایی.. 30

2-6-3 اجزاء سیستم اطلاعات جغرافیایی.. 32

2-6-4 منابع داده ها 33

2-6-5 روش های ورودی داده ها 34

2-6-6 اطلاعات پایه. 36

2-6-7 محدودیت ها و کاربردها 39

2-8 بررسی مطالعات صورت گرفته در ایران و سایر نقاط دنیا 40

فصل سوم مواد و روش ها. 55

3-1 شرح وضعیت عمومی منطقه مورد مطالعه. 55

3-1-1 موقعیت و وسعت.. 55

3-1-2 اقلیم 58

3-1-3 فیزیوگرافی و زمین شناسی عمومی منطقه. 59

3-1-4 هیدرولوژی.. 57

3-1-5 گیاهان بومی و وضعیت كشاورزی.. 58

3-2 رژیمهای رطوبتی و حرارتی خاك.. 59

3-2-1 رژیم حرارتی خاك) (Soil Temperature Regimes. 59

3-2-2 رژیم رطوبتی خاك (Soil Moisture Regimes) 60

3-2-3-1 رژیم رطوبتی یوستیک (Ustic Moisture Regime ) 60

3-4 روش های ارزیابی کیفی تناسب اراضی و استفاده از GIS جهت پهنه بندی زیرکلاس اراضی.. 60

3-4-1 روش استوری.. 61

3-4-2 روش ریشه دوم 61

3-4-3 روش کالوگیرو. 61

3-5 ارزیابی خصوصیات اراضی: 62

3-5-1 شاخص و درجه اقلیمی : 62

3-5-2 درجه بافت و ساختمان خاک… 63

3-5-3 درجه سنگ و سنگ ریزه 63

3-5-4 درجه عمق خاک… 63

3-5-5 درجه آهک… 63

3-5-6 درجه گچ. 64

3-5-7 درجه ظرفیت تبادل کاتیونی.. 64

3-5-8 درجه مواد آلی.. 64

3-5-9 درجه اسیدیته خاک… 64

3-5-10 درجه EC. 65

3-5-11 درجه ESP. 65

3-6 بررسی صحت ارزیابی مدل های استوری ریشه دوم و کالوگیرو. 65

3-7 تجزیه های آزمایشگاهی.. 66

3-7-1 آزمایش های فیزیكوشیمیایی.. 66

فصل چهار نتایج و بحث. 71

4-1 مطالعات میدانی و جمع آوری داده های خاک در ارزیابی کیفی تناسب اراضی.. 71

4-2 طبقه بندی خاك ها ( Soil Classification ). 72

4-2-1 راسته انتی سول ( Entisols). 72

4-2-1-1 سری كهشور: 74

4-2-1-2 سری پرچستان: 74

4-2-1-3 سری خاك یار علی وند 74

4-2-1-4 سری خاك خنگ اژدر. 75

4-2-1-5 سری منقار. 75

4-2-2 راسته اینسپتی سول ( Inceptisols). 75

4-2-2-1 سری میانگران. 76

4-2-2-2 سری ایذه 76

4-2-2-3 سری كول فرح. 77

4-2-2-4 سری كهباد 77

4-2-2-5 سری كمالوند 77

4-2-3 راسته مولی سول ( Mollisols). 78

4-2-3-1 سری بندان. 79

4-2-4 واحدهای اراضی.. 81

4-2 ارزیابی کیفی تناسب اراضی در منطقه مورد مطالعه. 82

4-2-1 ذرت علوفه ای.. 82

\

4-2-1-1 تعیین و محاسبه شاخص و درجه اقلیمی ذرت علوفه ای.. 82

4-2-1-2 پهنه بندی تناسب اراضی برای کشت گیاه ذرت علوفه ای در منطقه مورد مطالعه. 86

4-2-1-2-1 روش استوری.. 86

4-2-1-2-2 روش ریشه دوم 87

4-2-1-2-3روش کالوگیرو. 88

4-2-1-3مقایسه روش های استوری، ریشه دوم و کالوگیرو در تعیین تناسب اراضی برای کشت ذرت علوفه ای در دشت ایذه 89

4-2-2 گندم. 91

4-2-2-1 تعیین و محاسبه شاخص و درجه اقلیمی گندم 91

4-2-2-2 پهنه بندی تناسب اراضی برای کشت گیاه گندم در منطقه مورد مطالعه. 95

4-2-2-2-1 روش استوری.. 95

4-2-2-2-2 روش ریشه دوم 96

4-2-2-2-3روش کالوگیرو. 97

4-2-2-3 مقایسه روش های استوری، ریشه دوم و کالوگیرو در تعیین تناسب اراضی برای کشت کندم در دشت ایذه 98

4-2-3 یونجه. 100

4-2-3-1 تعیین و محاسبه شاخص و درجه اقلیمی یونجه. 100

4-2-3-2 پهنه بندی تناسب اراضی گیاه یونجه در منطقه مورد مطالعه. 103

4-2-3-2-1 روش استوری.. 103

4-2-3-2-2 روش ریشه دوم 104

4-2-3-2-3روش کالوگیرو. 105

4-2-3-3 مقایسه روش های استوری، ریشه دوم و کالوگیرو در تعیین تناسب اراضی برای کشت یونجه در دشت ایذه 106

4-2-4 پنبه. 108

4-2-4-1 تعیین و محاسبه شاخص و درجه اقلیمی پنبه. 108

4-2-4-2 پهنه بندی گیاه پنبه در منطقه مورد مطالعه. 112

4-2-4-2-1 روش استوری.. 112

4-2-4-2-2روش ریشه دوم 113

4-2-4-2-3 روش کالوگیرو. 114

4-2-4-3 مقایسه روش های استوری، ریشه دوم و کالوگیرو در تعیین تناسب اراضی برای کشت پنبه در دشت ایذه 115

4-2-5 سورگوم. 117

4-2-5-1 تعیین و محاسبه شاخص و درجه اقلیمی سورگوم 117

4-2-5-2 پهنه بندی تناسب اراضی گیاه سورگوم در منطقه مورد مطالعه. 118

4-2-5-2-1 روش استوری.. 118

4-2-5-2-2 روش ریشه دوم 119

4-2-5-2-3روش کالوگیرو. 120

4-2-5-3 مقایسه روش های استوری، ریشه دوم و کالوگیرو در تعیین تناسب اراضی برای کشت سورگوم در دشت ایذه 121

4-3 بررسی صحت ارزیابی مدل های استوری ریشه دوم و کالوگیرو. 123

فصل پنج نتیجه گیری کلی و پیشنهاد. 131

5-1 نتیجه گیری کلی.. 131

5-2 پیشنهادات.. 132

فهرست منابع. 137

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست جداول

جدول 2-1 سیکل رشد گندم در منطقه ایذه 26

جدول 2-2 سیکل رشد ذرت علوفه ای در منطقه ایذه 27

جدول 2-3 سیکل رشد یونجه در منطقه ایذه 27

جدول 2-4 سیکل رشد پنبه در منطقه ایذه 28

جدول 2-5 سیکل رشد سورگوم در منطقه ایذه 28

جدول 3-1 میانگین آمار ایستگاه سینوپتیک ایذه 56

جدول 3-2 راهنمای تعیین كلاس تناسب كلی زمین. 62

جدول3-3 تعداد ضرایب وزنی برای خاک هایی با عمق مختلف.. 65

جدول 4-1 طبقه بندی خاكهای دشت ایذه و هماهنگی آن با طبقه بندی جهانی.. 80

جدول4-2 مساحت واحدهای اراضی در دشت ایذه 81

جدول4-3 ارزیابی اراضی برای کشت ذرت علوفه ای به سه روش مورد مطالعه. 84

جدول4-4 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت ذرت علوفه ای به روش استوری.. 86

جدول4-5 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت ذرت علوفه ای به روش ریشه دوم 87

جدول4-6 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت ذرت علوفه ای به روش کالوگیرو. 88

جدول4-7 ارزیابی اراضی برای کشت گندم به سه روش مورد مطالعه. 93

جدول 4-8 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای زراعت گندم به روش استوری.. 95

جدول 4-9 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای زراعت گندم به روش ریشه دوم 96

جدول4-10 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت گندم به روش کالوگیرو. 97

جدول 4-11 ارزیابی اراضی برای کشت یونجه به سه روش مورد مطالعه. 101

جدول 4-12 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت یونجه به روش استوری.. 103

جدول 4-13 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت یونجه به روش ریشه دوم 104

جدول 4-14 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت یونجه به روش کالوگیرو. 105

جدول 4-15 ارزیابی اراضی برای کشت پنبه به سه روش مورد مطالعه. 110

جدول 4-16 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت پنبه به روش استوری.. 112

جدول 4-17 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت پنبه به روش ریشه دوم 113

جدول 4-18 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت پنبه به روش کالوگیرو. 114

جدول 4-19 ارزیابی اراضی برای کشت سورگوم به سه روش مورد مطالعه. 118

جدول4-20 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کاشت سورگوم به روش استوری.. 118

جدول 4-21 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کشت سورگوم به روش ریشه دوم 119

جدول 4-22 وسعت و درصد اراضی بر پایه درجه و کلاس تناسب سرزمین برای کاشت سورگوم به روش کالوگیرو. 120

جدول 4-23 مقادیر تولید پیش بینی شده و تولید واقعی و شاخص خاک واحدهای اراضی برای کشت گندم آبی.. 124

 

 

فهرست اشکال

شکل3-1 موقعیت منطقه مورد مطالعه در ایران و نمایش موقعیت پروفیل هایی حفر شده در منطقه. 56

شکل3-2 منحنی آمبرو ترمیک ایذه 59

شکل 4-1 نقشه واحدهای اراضی در دشت ایذه 81

شکل 4-2 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت ذرت علوفه ای به روش استوری در دشت ایذه 86

شکل 4-3 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت ذرت علوفه ای به روش ریشه دوم در دشت ایذه 87

شکل 4-4 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت ذرت علوفه ای به روش کالوگیرو در دشت ایذه 88

شکل 4-5 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت گندم به روش استوری در دشت ایذه 95

شکل 4-6 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت گندم به روش ریشه دوم در دشت ایذه 96

شکل 4-7 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت گندم به روش کالوگیرو در دشت ایذه 97

شکل 4-8 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت یونجه به روش استوری در دشت ایذه 10403

شکل 4-9 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت یونجه به روش ریشه دوم در دشت ایذه 104

شکل 4-10 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت یونجه به روش کالوگیرو در دشت ایذه 105

شکل 4-11 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت یونجه به روش استوری در دشت ایذه 112

شکل 4-12 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت یونجه به روش ریشه دوم در دشت ایذه 113

شکل 4-13 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت یونجه به روش کالوگیرو در دشت ایذه 114

شکل 4-15 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت سورگوم به روش ریشه دوم در دشت ایذه 119

شکل 4-16 توزیع تحت کلاس های مربوط به کشت سورگوم به روش ریشه دوم در دشت ایذه 120

شکل 4-17 رابطه تولید پیش بینی شده مدل استوری با تولید مشاهده شده برای گندم آبی.. 125

شکل 4-18 رابطه تولید پیش بینی شده مدل ریشه دوم با تولید مشاهده شده برای گندم آبی.. 125

شکل 4-19 رابطه تولید پیش بینی شده مدل کالوگیرو با تولید مشاهده شده برای گندم آبی.. 126

شکل 4-20 گراف تولید پیش بینی شده مدل های پارامتریک و تولید مشاهده شده 127

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول
مقدمه و اهداف
 

1-1 مقدمه
برای دستیابی به کشاورزی پایدار مشخص کردن تناسب اراضی برای کاربری های مختلف امری الزامی است(ناصری و همکاران، 2009). خاک یکی از مشخصه های سطح زمین می باشد. ارزش اراضی برای بسیاری از کاربری ها بطور مستقیم به خصوصیات خاک آن ها بستگی دارد و این خصوصیات از طریق مطالعات خاکشناسی مشخص می شوند (متقی، 1998).

خاک بستر کلیه فعالیت های تولیدی انسان به شمار رفته و بنیان بسیاری از تمدن های بزرگ و کهن جهان بر باروری خاک استوار بوده است (حق نیا و کوچکی، 1375). در دو دهه اخیر ما شاهد نتایج نامطلوب برنامه های کوتاه مدت تولید محصول بیشتر در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه از قبیل بهره کشی بیش از اندازه از خاک و مصرف سموم بوده ایم.

از دیرباز و از زمان حضور بشر بر روی کره خاکی تاکنون استفاده از زمین بطور دائم در تغییر بوده است. بشر با تغییر در احتیاجات خود، در نحوه استفاده از زمین نیز تغییر داده است و متأسفانه مسیر این تغییرات به گونه ای بوده است که امروزه با جمعیت حاضر و تنوع احتیاجات بشری و از طرفی بهره برداری نامناسب از اراضی شاهد عدم استفاده صحیح از اراضی و آثار سوء ناشی از این بهره برداری ها هستیم. لازم است به منظور عدم گسترش این آثار برنامه ریزی صحیح صورت گیرد و با توجه به رشد روزافزون جمعیت دنیا و توسعه مناطق مسکونی و صنعتی و از طرفی کمبود منابع آب برای کشاورزی، نیاز شدیدتری به استفاده بهینه از اراضی موجود احساس می شود و این کار فقط با انجام یک برنامه ریزی اصولی و مفید برای اراضی باقیمانده امکان پذیر است (محنت كش، 1378).

در کشور ما، به خاطر رشد روزافزون جمعیت و توسعه شهرها از امکان گسترش سطح زیر کشت به مرور زمان کاسته می شود و در نتیجه نیاز شدیدی به استفاده بهینه از اراضی موجود احساس می شود. مطالعات تناسب اراضی با بررسی جنبه های فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی اراضی، استفاده بهینه و پایدار از هر زمینی را ممکن می سازد.

کشاورزی پایدار در صورتی تحقق می یابد که اراضی برحسب تناسب برای انواع مختلف کاربری ها طبقه بندی شوند. روش ارزیابی تناسب اراضی برای گیاه خاص که یک سیستم پیشنهادی از سوی فائو می باشد شامل ارزیابی کیفی و کمی است. ارزیابی تناسب اراضی کارایی اراضی برای استفاده های خاص را تعیین کرده و درجه سازگاری و مطابقت مشخصات اراضی را با نیازهای نوع ویژه ای از بهره وری تعیین میکند. در ارزیابی کیفی تنها جنبه های فیزیکی اراضی و در ارزیابی کمی علاوه بر جنبه های فیزیکی، ملاحظات اجتماعی و اقتصادی مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد. اگرچه یکی از نارسایی های اصلی روش کمی و اقتصادی نوسان قیمت نهاده ها و ستاده ها می باشد، لیکن اخیراً فائو به این نتیجه رسیده است که تنها استفاده از معیارهای فیزیکی نمی تواند به عنوان معیاری مناسب جهت تمایز و تفکیک اراضی مورد استفاده قرار گیرد، زیرا یکی از مهمترین معیارهای تصمیم گیری زارعین و کاربران میزان درآمدزایی واحدهای تولیدی است. امروزه ارزیابی تناسب اراضی در اکثر کشورهای اروپایی به ویژه اروپای شرقی و کشورهای در حال توسعه محور اصلی روشهای ارزیابی است چرا که این روش کلیه فاکتورهای مورد نیاز جهت یک استفاده به خصوص را مورد توجه قرار می دهد. چینن[1] در سال 1991 در منطقه کاپینی در زامبیا کارایی این روش را در پیش بینی محصول مورد بررسی قرار داده و نتیجه گرفت که همبستگی معنی داری بین محصول واقعی و محصول پیش بینی شده وجود دارد. جانسون و همکارانش در سال 1994 با استفاده از مدل رایانه ایی ALES براساس چارچوب فائو یک مطالعه تناسب اراضی کمی و اقتصادی را پیاده کردند. مسینگ[2] و همکارانش در سال 2003 معیارهای لازم جهت انجام مطالعات تناسب اراضی حوزه ای در چین را تعیین کردند. استینر[3] و همکارانش در سال2000 مطالعه ای را در راستای تناسب اراضی حوزه آبخیز رودخانه گیلا انجام دادند. در ایران نیز برخی محققین به این موضوع پراخته اند. قاسمی دهکردی و محمودی، ضیائیان و ابطحی نمونه ای از مطالعات کیفی تناسب اراضی را انجام داده اند. ایوبی در سال 1375 ضمن مطالعات ارزیابی کمی و اقتصادی محصولات مهم منطقه برآان شمالی به این نتیجه رسید که برنج علیرغم این که دارای بیشترین سود آوری در بین محصولات مورد مطالعه است، لیکن عواقب زیست محیطی نامناسبی به دنبال دارد. بازگیر در سال 1377 به انجام مطالعات کمی و اقتصادی به این نتیجه رسید که در منطقه تالاندشت کرمانشاه نخود دیم نسبت به گندم و جو دیم دارای سودآوری بالاتری بوده و این سود آوری ناشی از افزایش قیمت نخود در سالهای اخیر می باشد. گیوی نیز در منطقه فلاورجان اصفهان با به کارگیری نرم افزار ALES در روش پارامتریک طبقه بندی کمی تناسب اراضی را برای محصولات عمده منطقه تعیین کرد. محنت کش در سال 1378 با انجام مطالعات ارزیابی تناسب کمی و اقتصادی در منطقه شهرکرد به این نتیجه رسید که کشت سیب زمینی در تمامی واحدهای مورد مطالعه دارای سود آوری بیشتری نسبت به گندم و یونجه می باشد.

در این راستا باید ابتدا منابع اراضی شناسایی شوند و قابلیت آن ها برای انواع استفاده های ممکن بررسی شود. بدین معنی که ابتدا اراضی بر حسب قابلیت خود برای استفاده های اصلی که عبارتند از: کشاورزی آبی، کشاورزی دیم، مرتع، جنگل، حیات وحش و یا قابلیت های مسکونی و صنعتی طبقه بندی شوند. در مرحله بعد در هر یک از مناطق جدا شده بهترین نوع محصول یا گیاه یا رقم مشخص شود که بدین ترتیب به مرحله ای خواهیم رسید که اراضی بر حسب ویژگی های خود به بهترین و در عین حال سودآورترین کاربری اختصاص داده می شوند و چون اراضی بدین صورت مورد استفاده قرار خواهند گرفت نه تنها از بین نخواهند رفت بلکه با انجام اعمال حفاظتی و مدیریتی صحیح باروری آن ها افزوده خواهد شد و به یک بهره وری پایدار خواهیم رسید (محنت كش، 1378).