مبحث دوم : افتراق تأمین خواسته با نهادهای مشابه………………………………………………………11
گفتار اول : افتراق تأمین خواسته از نهاد اجرای موقت در قانون اجرایی احکام مدنی………………..11
گفتار دوم: مقایسه تأمین خواسته و دستور موقت……………………………………………………………16
بند اول : وجوه تشابه تأمین خواسته و دستور موقت………………………………..…………………….. 16
بند دوم:وجوه تفارق تامین خواسته با نهاد دستور موقت…………………………………………….……..18
فصل دوم : شرایط صدور قرار تأمین خواسته…………………………………………………………………..20
مبحث اول : شرایط متقاضی…………………………………………………………………..………………….20
گفتار اول : اهلیت قانونی……………………………………………………………..…………………………. 20
گفتار دوم : ذی نفع بودن یا ذی سمت بودن در خواست کننده……………..……………..………………21
گفتار سوم: اقامه دعوا در مهلت قانونی………………..…………………………………..………………… 22
مبحث دوم: شرایط خواسته……………..………………………………………………………………………. 22
گفتار اول : منجز بودن خواسته………….……………………………………………………..……………….. 22
گفتار دوم : معلوم و معین بودن خواسته .………………..…………………………………………………….24
فصل سوم: موارد صدور قرار تأمین خواسته…………………………..………………………………………. 26
مبحث اول : صدور قرار بدون سپردن تأمین……………………………………………………………………. 26
گفتار اول: موارد مصرح در قانون آیین دادرسی مدنی…………………………….………………………… 26
بند اول : دعوا مستند به سند رسمی باشد………………………..…………………………………………26
بند دوم : در معرض تضییع و تفریط بودن خواسته…………………………………………………..……….. 29
بند سوم: اسناد تجاری واخواست شده………………………………………………………………………. 30
الف- برات………………………………………………………………………………………….………………… 32
ب- سفته………………………………………………………………………………..………………………….. 33
ج- چک…………………………………………………………………………………….….…………………….. 34
گفتار دوم : موارد مصرح در سایر نصوص………………….………………..…………………………………..35
بند اول: قانون آیین دادرسی کیفری…………………………..………………………………………………..35
بند دوم : قانون امور حسبی ………………………….…………………………………………………………37
بند سوم :قانون مدنی………………………………………………….……………………………………….. 39
مبحث دوم : صدورقرار تأمین خواسته با سپردن تأمین ……………….……………….……………………41
گفتار اول : نوع خسارت احتمالی………………………………………………………………….…………… 42
گفتار دوم : میزان خسارت احتمالی…………………………………………………………..……………….. 42
گفتار سوم : بررسی قابلیت اعتراض تعیین تأمین و میزان آن………………………………………… 43
بخش دوم: آثار صدور قرار تأمین خواسته پیش از اجرا و پس ازآن……………………………………..45
فصل اول : آثار صدور قرار تأمین خواسته پیش از اجرا……………………………………………………47
مبحث اول : آثار صدور قرار تأمین خواسته پیش از اجرا نسبت به خواهان…………………………… 47
گفتار اول : امکان استرداد در خواست بدون پرداخت خسارت احتمالی………………………………..47
گفتار دوم : امکان صدور قرار تأمین خواسته بدون رسیدگی به ادعای اعسار…………………………48
مبحث دوم : آثار صدور قرار تأمین خواسته پیش از اجرای قرار نسبت به خوانده………………………49
مبحث سوم : آثار صدور قرار تأمین خواسته پیش از اجرا نسبت به شخص ثالث…………………….. 49
مبحث چهارم : امکان اعتراض در رفع اثر از قرار…………………………………………………………….50
مبحث پنجم : امکان اقامه تأمین دلیل و تأثیر آن در تصمیم گیری دادگاه در صدور رأی…………………52
فصل دوم : آثار قرار تأمین خواسته پس از اجرا……………………………………………………………. 53
مبحث اول: آثار اجرای قرار نسبت خواهان …………………………………………………………………53
گفتار اول: اطمینان خاطر خواهان نسبت به اجرای حکم در آینده………………………………………. 54
گفتار دوم: حق تقدم تحصیل کننده قرار نسبت به سایر طلبکاران……………………………………….54
بند اول: بررسی حق تقدم خواهان در صورت ورشکستگی خوانده…………………………………….. 56
بند دوم: تکلیف اشخاص ثالث در مقابل ورشکستگی خوانده…………………………………………….57
گفتار سوم: جبران خسارت توسط خواهان محکوم به بی حقی………………………………………….58
گفتار چهارم: منوط بودن رسیدگی دعوای خواهان به پرداخت تأمین…………………………………….60
گفتار پنجم: مصونیت مال از تضییع و تفریط………………………………………………………………….61
مبحث دوم : آثار اجرای قرار تأمین خواسته نسبت به خوانده…………………………………………… 62
گفتار اول : توقیف اموال………………………………………………………………………………………. 62
بند اول: توقیف اموال در باب اجرای احکام…………………………………………………………………..62
الف: توقیف اموال اشخاص حقیقی وحقوقی حقوق خصوصی………………………………………….. 62
نخست: توقیف اموال غیر منقول……………………………………………………………………………..62
دوم: توقیف اموال منقول…………………………………………………………………………………….. 62
ب: توقیف اموال دولت و شهرداریها………………………………………………………………………… 65
بند دوم:توقیف اموال در اجرای اسناد……………………………………………………………………….67
الف:توقیف اموال منقول……………………………………………………………………………………….69
ب:توقیف اموال غیر منقول…………………………………………………………………………………….71
گفتار دوم : ممنوعیت قرارداد نسبت به مال بازداشت شده…………………………………………….. 72
گفتار سوم: استحقاق مطالبه خسارت……………………………………………………………………. 76
بند اول : قطعیت حکم……………………………………………………………………………………….. 76
بند دوم : رابطه سببیت………………………………………………………………………………………..77
گفتار چهارم: انواع خسارت در مقام اجرای قرار تأمین خواسته…………………………………………..78
بند اول: خسارت مادی و تقسیم بندی آن………………………………………………………………… 78
الف- اجرت المثل ایام عدم تسلط بر مال………………………………………………………………….. 78
ب- خسارت عدم النفع………………………………………………………………………………………. 79
بند دوم : خسارت معنوی…………………………………………………………………………………… 80
گفتار پنجم:مستثنیات دین……………………………………………………………………………………85
گفتار ششم:قابلیت درخواست تبدیل تامین……………………………………………………………….86
مبحث سوم: آثار تأمین خواسته نسبت به اشخاص ثالث ……………………………………………….86
گفتار اول:شخص ثالث که مال نزد وی توقیف میشود…………………………………………………….87
بنداول: توقیف اموال موضوع تأمین…………………………………………………………………………. 87
بند دوم : غیر نافذ بودن تعهدات و نقل و انتقالات………………………………………………………….90
الف: عدم قابلیت استناد به تهاتر……………………………………………………………………………90
ب: عدم قابلیت ابراء مال توقیفی………………………………………………………………………….. 91
ج: عدم قابلیت تبدیل تعهد…………………………………………………………………………………. 92
بند سوم: بررسی امکان طرح دعوای متقابل توسط شخص ثالث که مال نزد او توقیف شده پس از صدور حکم قطعی..93
بند چهارم: آثار تجدید نظر خواهی طرفین نسبت به شخص ثالث……………………………………… 94
گفتار دوم: شخص ثالث مدعی حق…………………………………………………………………………95
نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………. 99
پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………….101
منابع و مآخذ……………………………………………………………………………………………………102
ضمائم ………………………………………………………………………………………………………….105
چکیده:
تامین خواسته در حقیقت توقیف و در امنیت قرار دادن اموال منقول و غیر منقول خوانده می باشد برای آنكه از تضییع و تفریط خواسته جلوگیری به عمل آید.
تامین خواسته ازجمله موارد طواری دادرسی دانسته اند چون می تواندضمن دادرسی یا در جریان دادرسی تا قبل از صدور حكم انجام پذیرد و دادگاه را موقتا مكلف به انحراف ازموضوع اصلی دعوا نماید و در حقیقت صدور رای دادگاه موكول به تصمیم گیری نسبت به همین طواری دادرسی می باشد. اما تامین خواسته جنبه توصیفی قضییه است و شرایط و موارد صدور قرار تامین خواسته چندان جای تحلیل وبررسی ندارد.چیزی كه مهم است آنكه تامین خواسته در راستای نیل به اهداف واقعی قانونگذار، یعنی عدالت قضایی و احقاق حق چه نقشی ایفا میكند و در حقیقت فلسفه برقراری این نهاد چیست؟
و به عبارتی آثارتامین خواسته چیست؟ بدیهی است قانونگذار حكیم صرفا ابزار قهری چندان برای وی مهم نیست؛ مطلوب وی رسیدن به جامعه آرمانی وبسط وگسترش عدالت و برابری در جامعه است، اینجاست كه آثارتامین خواسته مطرح می شود.
به طور خلاصه معروض می دارم چیزی كه ما در مطلب باآ ن تاكید داشته ایم باب مقایسه می باشد.
اینكه آیا صدور تامین خواسته تنها خسارت مادی ایجاد می كند یا خسارت معنوی را هم شامل میشود؛ آیا توقیف اموال اشخاص حقیقی و حقوقی چه تفاوتی دارد و بطور كلی آثار تامین خواسته پیش از اجرا و پس از آن.
البته ما تلاش داشته ایم مسائل پذیرفته نشده در حقوق ایران را مورد چالش قراردهیم، مانند خسارت معنوی، خسارت تاخیر تادیه شاید بتواند درتدوین قوانین جدیدراهگشا باشد.
مقدمه
تأمین خواسته یکی دیگر از طواری دادرسی است که ممکن است ضمن دادرسی نسبت به اصل دعوا یا در جریان دادرسی تا قبل از صد ور حکم انجام پذیرد. منظور از تأمین خواسته توقیف اموال اعم از منقول و غیر منقول می باشد و فلسفه آن جلوگیری از تضییع یا تفریط و خواسته می باشد و به جهت اینکه در آینده اجرای حکم با دشواری مواجه نگردد نهاده شده است به همین جهت آن را مانند دستور موقت و تأمین دلیل در زمره اقدامات احتیاطی قرار داده اند.
اینکه گفته می شود تضییع و تفریط همه مواردی که خواسته را تهدید می کند را شامل می شود اعم از علل طبیعی مانند حجر خوانده و یا علل مربوط به خوانده دعوا از جمله توسل وی به اخفاء مال یا انتقال خواسته که تا صدور حکم پیش خواهد آمد.
اما موضوع تحقیق آثار تأمین خواسته می باشد، روشن است کلمه آثار یک قدم موضوع را تخصصی تر می نماید، بنابراین با شرایط و موارد صدور قرار تأمین خواسته چندان کاری نداریم اما برای روشن تر شدن موضوع به اجمال به آن می پردازیم.
در حقیقت سوالاتی که در باب آثار قرار تامین خواسته مطرح می باشد عبارت است از 1:سوال اصلی : تامین خواسته به عنوان یک ابزار احتیاطی چه حقی برای خواهان ایجاد می کند و چه تکلیفی برای خوانده دعوا و شخص ثالثی که مال نزد او توقیف می شود
2: سوال فرعی : الف : آیا استحقاق خوانده در مطالبه خسارت صرفا خسارت مادی است یا خسارت معنوی را هم شامل می شود
ب :آیا اموال دولتی هم توقیف می شود یا خیر؟
و اما مشکلاتی که بنده در طول نگارش پایان نامه با آن مواجه بودم اگر هم نتوان گفت کمبود منابع موجود بوده ، می توان گفت محدود شدن در حصار قوانین دادرسی ایران است ، مثلا در باب خسارت معنوی هرچند آئین دادرسی مدنی ساکت است اما ماده 9 قانون آئین دادرسی کیفری خسارت معنوی را به کلی نسخ کرده و چیزی که قانون نسخ کرده یعنی عدم پذیرش خسارت معنوی، بنابراین دیگر حرفی برای گفتن نیست و یا عدم تامین و توقیف اموال دولتی که حقوق ایران آن را نپذیرفته.
بنابراین به دانشجویان عزیزی که ان شاالله به دنبال موضوع پیشنهادی برای پایان نامه هستند توصیه می کنم در حقوق تطبیقی موضوع پیشنهاد دهند ، چون هر مطلبی در حقوق خارجی یک راه برای ادامه کار باز می کند و چون مقایسه ای بحث می شود بسیار زیباتر و پر محتواتر است.
علت انتخاب این موضوع یعنی آثار صدور قرار تأمین خواسته در حقوق ایران آن بود . که بنده با مطالعه کتب آیین دادرسی مدنی متوجه شدم در مباحث مربوط به تأمین خواسته مبحث مربوط به آثار قرار محجور مانده در حقیقت علت کم لطفی، دکترین حقوقی به این بحث سهل انگاری و قصور ایشان نبوده بلکه همانگونه که بنده تجربه نمودم آن بوده که آثار تأمین خواسته به شکل ملموس در زمان کنونی قابل ادراک نیست و هر زمان که میگذرد قضات با مشکلاتی در عمل بر می خورند که در حقیقت همان مربوط به آثار تأمین خواسته است.
چنانکه اکثر موضوعات آراء وحدت رویه و مجموعه نشست های قضایی که بنده مطالعه نمودم مربوط به تأمین خواسته به عنوان یک ابزار در جهت توقیف نبوده و مثلاً در باب اینکه توقیف چه مال یا طلبی مجاز است کمتر بحث شده و بیشتر بحث شده که آیا توقیف مال اعم از منقول و غیر منقول چه حقی برای خواهان ایجاد می کند و چه تکلیفی برای خوانده ایجاد می کند، بنابراین می طلبید به این مبحث توجه شود تا کمبود مطلب درباب تأمین خواسته جبران شود.
از طرفی بحث شده که تأمین خواسته با مقتضیات شرح مقدس مخالفت دارد، زیرا برخی آن را تعرض به اموال مردم تلقی می کردند و به حدیث « حرمه مال مسلم حرمه دمه » استناد می کردند و البته ایراد ایشان چندان هم قابل دفاع نبود، زیرا پرداختن به جزئیات وظیفه فقهای روشنفکر امروزی است، بدیهی است شرع مقدس و حدیثه ائمه و پیامبر اکرم راجع به چک و سفته و سند رسمی که امروزه یا به عنوان پول در دست مردم می چرخد و یا وثیقه عینی که بعضاً بدون صدور حکم از دادگاه لازم الاجرا است صحبت به میان نیامده بنابراین از این نظر هم توجه به آثار تأمین خواسته به عنوان ابزاری که با اموال مردم سر و کار دارد لازم می نمود.
بر همین اساس سوالاتی مطرح شد آنکه آیا خسارت ناشی از تأمین خواسته همین خسارت مادی است که همه دکترین مطرح کرده اند یا آنکه خسارت معنوی را نیز در بر می گیرد؟
همان موضوعی که حقوق ایران مدتهاست با آن گریبانگر است و به علت نسخ خسارت معنوی در آیین دادرسی کیفری جدید حتی کسی جرأت پرداختن به آن را نکرده است.
در بحث پیشینه تحقیق ونوآوری آن باید بگویم بنده با مطالعه کتب مختلف ،بحثی که درخور توجه باشد در باب آثار تامین خواسته نیافتم،وتنها راهنمای من مراجعه به همین آرائ وحدت رویه ونشست های قضایی بودو مطالب پراکنده ای که جناب آقای دکتر شمسبه آن پرداخته بود واستاد گرامی جناب آقای دکتر هاشمی که سمت استاد راهنمایی بنده را بر دوش داشتند و استاد محترم جناب آقای دکتر فلاح روش تحقیق در حقیقت هم توصیفی و هم تحلیلی ارزیابی می شود توصیفی از آن لحاظ که تخطی از مقررات تأمین خواسته و آوردن مطالب تازه بدعتی بزرگ است که هر چند می تواند قابل دفاع باشد اما در عالم حقوق قابل استناد نیست و موجب سرزنش است و تحلیلی از آن لحاظ که مواد قانونی در باب تأمین خواسته کفاف نمی نماید بنابراین دست نویسنده در این مورد باز است و سعی داشتیم حتی الامکان از این فرصت استفاده نماییم روش گردآوری مطالب ،کتابخانه ای می باشد که با مراجعه با کتابفروشی های موجود در سطح شهر و بیشتر، آراء وحدت رویه و نشست های قضایی قضات دادگاه ها می باشد.
این تحقیق در دو بخش تنظیم شده، بخش اول موضوع شناسی تأمین خواسته که شامل سه فصل، فصل اول، مفهوم مبانی و افتراق از نهادهای مشابه، فصل دوم ؛ شرایط صدور قرار تأمین خواسته، فصل سوم ؛ موارد صدور قرار تأمین خواسته، و بخش دوم،آثار صدور قرار تأمین خواسته پیش از اجرا و پس از آن در دو فصل، فصل اول؛ آثار صدور قرار تأمین خواسته پیش از اجرا و فصل دوم ؛ آثار صدور قرار تأمین خواسته پس از اجرا تنظیم شده است.
بخش اول: موضوع شناسی تأمین خواسته
تامین خواسته به عنوان ابزاری در جهت احقاق حقوق خواهان در حقیقت تنها خواسته رادر امنیت قرار می دهد تا از معرض تضییع و تفریط طبیعی و غیر طبیعی در امان باشد نه آنکه مال موضوع تامین با صدور این قرار در اختیار وی قرار گیرد و یا حکم مالکیت به نفع وی صادر شود ،چنانکه گاهی مال موضوع تامین در اختیار وی قرار نمی گیرد و تنها با صدور این قرار، خوانده دعوا از نقل و انتقال آن ممنوع می باشد که نمونه بارز آن اموال غیر منقول می باشد البته چنانکه خواهیم گفت ارزش مالی داشتن نیز مد نظر نمی باشد بلکه صرفا قابلیت بازداشت بودن مطرح می باشد و مثال خوبی که دکتر شمس مطرح کرده مانند یک قطعه عکس خانوادگی و هر چیزی که در نظر طرفین دارای ارزش نوعی باشد و البته باید معقول هم باشد ، اموال مثلی، مانند یک عدد خودکار که ارزش بازداشت نخواهد داشت.
این بخش با موضوع شناسی تامین خواسته اختصاص یافته که طی چند فصل به مفهوم شناسی و وجوه افتراق از نهادهای مشابه و شرایط و موارد صدور قرار تامین خواسته با اختصار بحث خواهیم کرد.
فصل اول: مفهوم شناسی، مبانی و وجوه افتراق از نهادهای مشابه
تأمین در لغت به معنی امنیت بخشیدن، اطمینان دادن، امن کردن و آرام کردن استعمال شده است و خواسته به معنی تقاضا، دستور ، مقصود آمده است.
تأمین در اصطلاح حقوقدانان معنای مختلفی دارد :
الف- تضمین ارائه مال یا تعهد به عنوان ضمانت
ب- حفظ ادله و مستندات که آن را تأمین دلیل می گویند.
ج- اقدامات احتیاطی به منظور دسترسی به متهم با حضور به موقع وی به منظور جلوگیری از فرار و … که آن را تأمین کیفری می گویند.
