نتایج مطالعه­ی تطبیقی نشان داد که اختلا­ف­­­نظرهای اندیشمندان مسلمان هنگام ارائه­ی نظرات متفاوت و گاه متضاد در خصوص مشروعیت ابزار اقتصادی نوین،که بیمه یکی از برجسته­ترین آن­ها است، از 7 حوزه ناشی گردیده که در واقع نشان از مبنای فکری و ذهنی متفاوت ایشان و زاویه­ی دید خاص ایشان نسبت به منابع دینی دارد. بطور خلاصه می­توان گفت بطور معمول مخالفان بیمه­ی متعارف به سه دسته تقسیم می­شوند: دسته­ی اول که مخالف هر گونه بیمه بوده و معتقدند که تمام لزومات نظری و عملی در دین بیان شده است و قرارداد بیمه امری مستحدث و مشروع است که جایی در باب­های فقه اسلامی ندارد. اما مخالفان این گروه اعم از کسانی که به دلیل شبهات با بیمه مخالفند و چه موافقان، معتقدند شارع مقدس نسبت به رفتار انسان مکلّف عاقل آزادی عمل قائل شده است لذا بیمه را مورد بررسی فقهی قرار می­دهند. دسته­ی دوم که به دلیل شبهات فقهی تشخیص داده در این قرارداد با مشروعیت آن مخالفت می­کنند. ایرادات مورد نظر این گروه و نیز پاسخ­های داده شده به آنها از مباحث موضوع­شناسی و اعتقاد به مدخلیت نیازهای انسان در توجیه و جواز استفاده از طراحی­های نوین مالی، اعتقاد به حجیت عرف در تشخیص معیارهای فقهی و نیز توجه به اصول و عمومات فقهی ناشی می­شود. دسته­ی سوم که تنها متعرض مشروعیت بیمه­ی عمر هستند. همچنین دیدگاههای موافقان با مشروعیت بیمه­ی متعارف از اعتقاد به تأیید شارع نسبت به رفتار انسان مکلّف، مدخلیت نیازهای انسان در توجیه رفتار، حجیت عرف، مباحث موضوع­شناسی و توجه به اصول و عمومات فقهی سرچشمه گرفته است.   

کلید واژگان: ریسک، مدیریت ریسک، بیمه، تکافل، غرر، قمار

 

 

عنوان                                                   فهرست مطالب                                                          صفحه

فصل اول: کلیات                                                                                

1-1.مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………..     1

1-2. طرح مسئله تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………….     2

1-3. سوالات تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………..     3

1-4. اهمیت مسئله …………………………………………………………………………………………………………………………….     3

1-5. اهداف تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………….     4

1-6. روش پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………………..     4

1-7. پیشینه تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………..     4

1-8. مفاهیم کلیدی …………………………………………………………………………………………………………………………..     7

 

فصل دوم: مروری بر ادبیات موضوع در ادبیات متعارف

2-1.مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………..    10

2-2. بخش اول: مروری بر مبانی نظری ریسک و مدیریت آن در ادبیات اقتصادی متعارف …………………………    11

2-2-1. مفهوم ریسک …………………………………………………………………………………………………………………………    11

2-2-2. انواع ریسک …………………………………………………………………………………………………………………………..   14

2-2-3. زمینه­های نظری مدیریت ریسک ……………………………………………………………………………………………..   15

2-2-3-1. درآمدی بر مدیریت ریسک …………………………………………………………………………………………………   15

2-2-3-2. ضرورت مدیریت ریسک ……………………………………………………………………………………………………..   15

2-2-3-3. ماهیت مدیریت ریسک ………………………………………………………………………………………………………   16

2-2-3-4. فرآیند مدیریت ریسک ……………………………………………………………………………………………………….   17

2-2-3-5. راهبردهای مدیریت ریسک …………………………………………………………………………………………………   17

2-2-3-5-1. تکنیک­های مورد انتخاب ریسک­گریزها …………………………………………………………………………….   18

\ برای دانلود متن کامل پایان نامه ها اینجا کلیک کنید

2-2-3-5-2. تکنیک­های مورد انتخاب ریسک­پذیرها …………………………………………………………………………….   18

2-3. بخش دوم: انواع بیمه ………………………………………………………………………………………………………………….   20

2-3-1. بیمه بازرگانی متعارف …………………………………………………………………………………………………………….   20

2-3-1-1. واژه بیمه …………………………………………………………………………………………………………………………..   20

2-3-1-2. معنای اصطلاحی بیمه ………………………………………………………………………………………………………..   21

2-3-1-3. تاریخچه بیمه بازرگانی متعارف …………………………………………………………………………………………..   21

2-3-1-4. ارکان قرارداد بیمه بازرگانی …………………………………………………………………………………………………   23

2-3-1-5. اصول بیمه بازرگانی …………………………………………………………………………………………………………..   24

2-3-1-6. انواع رشته­های بیمه بازرگانی ………………………………………………………………………………………………   27

2-3-1-6-1. بیمه­های اموال ……………………………………………………………………………………………………………….   29

2-3-1-6-1-1. بیمه­های اشیاء …………………………………………………………………………………………………………..   30

 

عنوان                                                                                                                                   صفحه

2-3-1-6-1-2. بیمه­های زیان پولی ……………………………………………………………………………………………………   31

2-3-1-6-1-3. بیمه­های مسئولیت …………………………………………………………………………………………………….   31

2-3-1-6-2. بیمه­های اشخاص …………………………………………………………………………………………………………..   31

2-3-1-6-2-1. بیمه عمر ………………………………………………………………………………………………………………….   31

2-3-1-6-2-1-1. تاریخچه و ماهیت بیمه عمر ……………………………………………………………………………………   32

2-3-1-6-2-1-2. تعریف بیمه عمر ……………………………………………………………………………………………………   32

2-3-1-6-2-1-3. انواع بیمه­نامه­های عمر ……………………………………………………………………………………………   33

2-3-1-6-2-1-4. حق­بیمه قرارداد بیمه عمر ………………………………………………………………………………………   33

2-3-1-6-2-2. بیمه­های حوادث اشخاص ……………………………………………………………………………………………   36

2-3-1-6-2-2-1. اقسام بیمه حوادث …………………………………………………………………………………………………   36

2-3-1-6-2-2-2. تعهدات بیمه­گر و موارد استثنا …………………………………………………………………………………   37

2-3-1-6-2-3. بیمه­های بهداشت و درمان ………………………………………………………………………………………….   37

2-3-1-6-2-3-1. معرفی بیمه درمانی ……………………………………………………………………………………………….   37

2-3-1-6-2-3-2. اقسام بیمه درمانی …………………………………………………………………………………………………   37

2-3-1-6-3. بیمه­های مسئولیت …………………………………………………………………………………………………………   37

2-3-1-6-3-1. معرفی بیمه­های مسئولیت ………………………………………………………………………………………….   38

2-3-1-6-3-2. انواع بیمه­های مسئولیت ……………………………………………………………………………………………..   38

2-3-2. بیمه تعاونی …………………………………………………………………………………………………………………………..   38

2-3-2-1. معرفی بیمه تعاونی …………………………………………………………………………………………………………….   39

2-3-2-2. ساختار مدیریتی بیمه تعاونی ……………………………………………………………………………………………..   39

2-3-3. بیمه اجتماعی متعارف ……………………………………………………………………………………………………………   39

2-3-3-1. تاریخچه و ماهیت بیمه­های اجتماعی …………………………………………………………………………………..   39

2-3-3-2. بیمه اجتماعی تحت تأثیر سیاستهای اقتصادی و اجتماعی ………………………………………………………   40

2-3-3-3. سیر تکامل خدمات بیمه­ای دولتی ……………………………………………………………………………………….   44

2-3-3-4. ویژگی­های بیمه­های اجتماعی ……………………………………………………………………………………………..   46

2-3-3-5. اصول و موازین نظام بیمه اجتماعی ……………………………………………………………………………………..   47

2-3-3-5-1. اصول حاکم بر نحوه اداره امور تأمین اجتماعی …………………………………………………………………..   47

2-3-3-5-2. اصول حاکم بر نحوه تأمین مالی بیمه­های اجتماعی …………………………………………………………..   48

2-3-3-5-3. اصول حاکم بر نحوه ارائه مزایا …………………………………………………………………………………………   48

2-3-3-6. طرح­ها و برنامه­های بیمه اجتماعی ……………………………………………………………………………………….   50

 

فصل سوم: روش­شناسی پژوهش

3-1.مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………..   53

3-2. انواع تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………….   53

عنوان                                                                                                                                 صفحه

3-3. روش تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………   54

3-3-1. روش تحقیق توصیفی ……………………………………………………………………………………………………………..   54

3-3-1-1. هدف تحقیق توصیفی …………………………………………………………………………………………………………   55

3-3-1-2. انواع تحقیقات توصیفی ……………………………………………………………………………………………………….   55

3-3-2. تعریف روش تحلیل محتوا ………………………………………………………………………………………………………   55

3-3-2-1. مراحل تحلیل محتوا …………………………………………………………………………………………………………..   56

3-3-3. درآمدی بر روش تحقیق تطبیقی ……………………………………………………………………………………………..   56

3-3-3-1. تعریف مطالعه تطبیقی…………………………………………………………………………………………………………   57

3-3-3-2. هدف مطالعه تطبیقی…………………………………………………………………………………………………………..   57

 

فصل چهارم: پوشش ریسک و بیمه در آراء اندیشمندان اسلامی؛ تجزیه و تحلیل یافته­ها

4-1. مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………….   58

4-2. بخش اول: پوشش ریسک و بیمه در مالیه اسلامی …………………………………………………………………………   59

4-2-1. مدیریت ریسک در اسلام ………………………………………………………………………………………………………..   59

4-2-2. الگوی تکافل در پوشش ریسک ………………………………………………………………………………………………..   59

4-3. بخش دوم: ماهیت فقهی بیمه متعارف؛ اختلاف نظرهای اندیشمندان اسلامی ……………………………………   60

4-3-1. موافقان مشروعیت ………………………………………………………………………………………………………………….   61

4-3-1-1. بیمه های بازرگانی متعارف در تطبیق با عقود شرعی …………………………………………………………….   61

4-3-1-1-1. قرارداد بیمه و عقد مضاربه ……………………………………………………………………………………………..   62

4-3-1-1-2. قرارداد بیمه و عقد ضمان ……………………………………………………………………………………………….   62

4-3-1-1-3. قرارداد بیمه و صلح ………………………………………………………………………………………………………..   62

4-3-1-1-4. قرارداد بیمه و هبة معوّضه ………………………………………………………………………………………………   63

4-3-1-2. بیمه های بازرگانی متعارف در تطبیق با نهادهای حقوقی صدر اسلام ……………………………………….   63

4-3-1-2-1. نظام عاقله و عقد بیمه ……………………………………………………………………………………………………   63

4-3-1-2-2. عقد بیمه و ضَمان خطرالطریق ………………………………………………………………………………………..   64

4-3-1-2-3. قرارداد بیمه و عقد موالات ………………………………………………………………………………………………   64

4-3-1-3. بیمه های بازرگانی متعارف به عنوان عقود جدید و مشروع …………………………………………………….   65

4-3-2. مخالفان مشروعیت …………………………………………………………………………………………………………………   66

4-3-2-1. فقهایی که عقود شرعی را محصور در تعدادی خاص می­دانند ………………………………………………….   67

4-3-2-2. فقهایی که شرایط کلی صحت عقود را در نظر می­گیرند …………………………………………………………   67

4-3-2-2-1. وجود غرر ……………………………………………………………………………………………………………………..   67

4-3-2-2-2. وجود رهان ……………………………………………………………………………………………………………………   69

4-3-2-2-3. وجود میسر ……………………………………………………………………………………………………………………   69

4-3-2-2-4. وجود ربا ……………………………………………………………………………………………………………………….   71

عنوان                                                                                                                                    صفحه

4-3-2-2-5. ضمان مالم یجب …………………………………………………………………………………………………………..   72

4-3-2-2-6. اکل مال به باطل …………………………………………………………………………………………………………..   72

4-3-2-2-7. وجود غبن …………………………………………………………………………………………………………………….   73

4-3-2-2-8. معلق بودن عقد …………………………………………………………………………………………………………….   74

4-3-2-2-9. معامله کالی به کالی ………………………………………………………………………………………………………   74

4-3-2-2-10. مغایرت با اصل توکل …………………………………………………………………………………………………..   74

4-3-2-2-11. معامله بر معدوم ………………………………………………………………………………………………………….   75

4-3-2-2-12. مغایرت با آزادی اراده …………………………………………………………………………………………………..   75

4-3-2-2-13. اجماع بر تحریم …………………………………………………………………………………………………………..   76

4-3-2-2-14. سفهی بودن ………………………………………………………………………………………………………………..   76

4-3-3. قائلان به تفکیک بیمه­های حلال و حرام …………………………………………………………………………………..   76

4-3-3-1. وجود غرر ………………………………………………………………………………………………………………………….   76

4-3-3-2. وجود میسر ……………………………………………………………………………………………………………………….   77

4-3-3-3. وجود ربا ……………………………………………………………………………………………………………………………   77

4-3-3-4. مغایرت با اصول میراث و وصیت ………………………………………………………………………………………….   78

4-3-3-5. مغایرت با اصل توکل ………………………………………………………………………………………………………….   78

4-3-3-6. اکل مال به باطل ……………………………………………………………………………………………………………….   79

4-4. بخش سوم: معرفی بیمه­ی تکافل  ………………………………………………………………………………………………..   80

4-4-1. کلیات تکافل …………………………………………………………………………………………………………………………   80

4-4-1-1. واژه و اصطلاح تکافل …………………………………………………………………………………………………………..   80

4-4-1-2. خاستگاه تکافل ………………………………………………………………………………………………………………….   80

4-4-1-3. اولین شرکت تکافل ……………………………………………………………………………………………………………   81

4-4-2. سازوکار کلی تکافل ………………………………………………………………………………………………………………..   82

4-4-2-1. ارکان مدل های تکافل ……………………………………………………………………………………………………….   82

4-4-2-2. ایجاد هیئت فقه اسلامی ……………………………………………………………………………………………………..   83

4-4-3. الگو های عملیاتی تکافل (الگوهای متعارف) ……………………………………………………………………………..   84

4-4-3-1. الگوهای یک وجهی ……………………………………………………………………………………………………………   84

4-4-3-1-1. الگوی مضاربه ………………………………………………………………………………………………………………..   84

4-4-3-1-1-1. تکافل عمومی با الگوی مضاربه ……………………………………………………………………………………   85

4-4-3-1-1-2. تکافل خانواده با الگوی مضاربه­ ……………………………………………………………………………………   86

4-4-3-1-2. الگوی وکالت …………………………………………………………………………………………………………………   89

4-4-3-1-2-1. تکافل عمومی با الگوی وکالت …………………………………………………………………………………….   89

4-4-3-1-2-2. تکافل خانواده با الگوی وکالت …………………………………………………………………………………….   90

4-4-3-2. الگوهای ترکیبی …………………………………………………………………………………………………………………   93

عنوان                                                                                                                                   صفحه

4-4-3-2-1. مضاربه-وکالت ………………………………………………………………………………………………………………   93

4-4-3-2-1-1. مضاربه- وکالت- عمومی …………………………………………………………………………………………….   93

4-4-3-2-1-2. مضاربه- وکالت- خانواده …………………………………………………………………………………………….   93

4-4-3-2-2. وقف ……………………………………………………………………………………………………………………………..   96

4-4-3-2-2-1. وقف-مضاربه-عمومی …………………………………………………………………………………………………   96

4-4-3-2-2-2. وقف-مضاربه-خانواده …………………………………………………………………………………………………   96

4-4-3-2-2-3. وقف-وکالت-عمومی …………………………………………………………………………………………………..   99

4-4-3-2-2-4. وقف-وکالت-خانواده …………………………………………………………………………………………………..   99

4-4-3-2-2-5. وقف- مضاربه-وکالت؛ عمومی ……………………………………………………………………………………..   102

4-4-3-2-2-6. وقف-مضاربه-وکالت؛ خانواده ………………………………………………………………………………………   102

4-4-3-3. الگوی تکافل مبتنی بر تبرّع (تکافل غیرانتفاعی) ……………………………………………………………………   105

4-4-3-4.  الگوی تکافل مبتنی بر  تعاون (تکافل تعاونی) ……………………………………………………………………..   105

4-4-4. الگوهای نظری (غیر عملیاتی) تکافل ………………………………………………………………………………………..   106

4-4-5. الگوهای شیعی تکافل ……………………………………………………………………………………………………………..   107

4-4-5-1. الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله سیدعبدالهادی شاهرودی ……………………………………………   107

4-4-5-2. الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله دکتر حسن­آقا نظری …………………………………………………..   111

4-4-6. تکافل و بیمه های تعاونی ………………………………………………………………………………………………………..   114

4-4-7. تکافل خانواده ………………………………………………………………………………………………………………………..   114

4-4-7-1. معرفی ………………………………………………………………………………………………………………………………   114

4-4-7-2. منطق وجود بیمه تکافل خانواده ………………………………………………………………………………………….   115

4-4-7-3. اصول حاکم بر قرارداد تکافل خانواده ……………………………………………………………………………………   115

4-4-8. تکافل اتکایی …………………………………………………………………………………………………………………………   116

4-4-8-1. تاریخچه، مفهوم و ماهیت تکافل اتکایی ………………………………………………………………………………..   116

4-4-8-2. اهداف و عملیات تکافل اتکایی …………………………………………………………………………………………….   117

4-4-9. محصولات تکافل ……………………………………………………………………………………………………………………   118

4-4-9-1. گستره­ی محصولات در صنعت تکافل …………………………………………………………………………………..   118

4-4-9-2. محصولات تکافل عمومی …………………………………………………………………………………………………….   118

4-4-9-3. محصولات تکافل خانواده …………………………………………………………………………………………………….   118

4-5. بخش چهارم: ماهیت فقهی تکافل؛ اختلاف نظرهای اندیشمندان اسلامی …………………………………………..   119

4-5-1. مشروعیت تکافل ……………………………………………………………………………………………………………………   119

4-5-1-1. مبانی نظری تکافل …………………………………………………………………………………………………………….   120

4-5-1-2. مبانی عملی تکافل …………………………………………………………………………………………………………….   120

4-5-2. تطبیق تکافل با عقود معین شرعی …………………………………………………………………………………………..   121

4-5-2-1. بحث­های فقهی در تطبیق تکافل با عقود شرعی …………………………………………………………………….   122

عنوان                                                                                                                                   صفحه

4-5-3. تکافل به عنوان یک عقد مستقل …………………………………………………………………………………………….. 124

4-5-4. مخالفان تکافل ……………………………………………………………………………………………………………………… 125

4-6. بخش پنجم: بررسی مبانی اختلاف نظرها …………………………………………………………………………………….. 125

4-6-1. مبانی اختلاف نظرها در رأی بر عدم مشروعیت …………………………………………………………………………. 126

4-6-2. مبانی اختلاف نظرها در رأی بر مشروعیت ………………………………………………………………………………… 126

4-6-3. جمع­بندی …………………………………………………………………………………………………………………………….. 126

 

فصل پنجم: جمع­بندی و نتیجه­گیری

5-1. جمع­بندی تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………… 137

5-2. یافته­های تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….. 139

5-3. پیشنهادات تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………….. 142

منابع و مآخذ …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 143

 

 

 

عنوان                                         فهرست شکل                                                         صفحه

شکل 2-1: ارتباط مفهومی ریسک با سایر مفاهیم ………………………………………………………………………………….   12

شکل 2-2: دسته بندی استراتژیهای مدیریت ریسک با معیار روحیه مواجهه با ریسک ………………………………   19

شکل 2-3: دسته بندی استراتژیهای مدیریت ریسک با معیار هدف مدیریت …………………………………………….   20

شکل 2-4: انواع بیمه بازرگانی …………………………………………………………………………………………………………….   30

شکل 4-1: الگوی تکافل عمومی براساس عقد مضاربه ……………………………………………………………………………   87

شکل 4-2: الگوی تکافل خانواده براساس عقد مضاربه ……………………………………………………………………………   88

شکل 4-3: الگوی تکافل عمومی براساس عقد وکالت ……………………………………………………………………………..   91

شکل 4-4: الگوی تکافل خانواده براساس عقد وکالت ……………………………………………………………………………..   92

شکل 4-5: الگوی تکافل عمومی براساس عقود مضاربه_وکالت ……………………………………………………………….   94

شکل 4-6: الگوی تکافل خانواده براساس عقود مضاربه_وکالت ………………………………………………………………..   95

شکل 4-7: الگوی تکافل عمومی براساس عقود وقف_مضاربه ………………………………………………………………….   97

شکل 4-8: الگوی تکافل خانواده براساس عقود وقف_مضاربه ………………………………………………………………….   98

شکل 4-9: الگوی تکافل عمومی براساس عقود وقف_وکالت ……………………………………………………………………

شکل 4-10: الگوی تکافل خانواده براساس عقود وقف_وکالت …………………………………………………………………   101

شکل 4-11: الگوی تکافل عمومی براساس عقود وقف- مضاربه-وکالت …………………………………………………….   103

شکل 4-12: الگوی تکافل خانواده براساس عقود وقف- مضاربه-وکالت …………………………………………………….   104

شکل 4-13: الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله سیدعبدالهادی شاهرودی …………………………………………   110

شکل 4-14: الگوی تکافل براساس پیشنهاد آیت الله دکتر حسن­آقا نظری ………………………………………………..   113

 

 

موضوعات: بدون موضوع  لینک ثابت


فرم در حال بارگذاری ...