شیوه رسمی سازی اسناد الکترونیکی

آیا صرف وضع قوانینی در خصوص اعتبار داده‌های الکترونیکی و بیان شرایط مربوط به داده‌ها و امضاهای‌الکترونیکی، می‌تواند اعتماد کافی را در بازار تجارت الکترونیکی ایجاد کند یا همانند دفاتر اسناد رسمی و دفتر گواهی امضا داده و امضای الکترونیکی نیز نیازمند نهادی مشابه است؟ از مهم‌ترین چالش‌های اسناد الکترونیکی به رسمیت شناختن این اسناد می‌باشد. لذا در این فصل، دو مبحث مطرح می‌گردد که در مبحث اول، سیستم بین‌المللی کشورها راجع به مراکز صدور گواهی الکترونیکی مورد بحث قرار خواهد گرفت و در مبحث دوم مراکز صدور گواهی الکترونیکی از دیدگاه قانون ایران مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

مبحث اول: مفاهیم و مراجع صدور گواهی الکترونیکی در حقوق تطبیقی

برخی از مقررات ضرورت گواهی امضاء در متون امروزی را ضروری ندانسته‌اند و صرف امضای تأیید شده توسط ارسال‌کننده داده‌پیام را جایگزین آن دانستند. برخی از سیستم‌های قضایی، مقرراتی وضع کردند که درخصوص امضاهای‌ الکترونیکی مطمئن، شرط گواهی امضاء را قابل اجرا دانستند. اما آنچه در اینجا مورد بحث قرار می‌گیرد بیان سیستم کشورها راجع به چگونگی رسمی سازی اسناد الکترونیکی می‌باشد. در این مبحث به سیستم کشورهای ایالت متحده امریکا و اتحادیه اروپا اشاره خواهیم نمود. از این رو مبحث اول را به دو گفتار تقسیم نموده‌ایم. در گفتار اول، مراکز صدور گواهی الکترونیکی به طور کلی بررسی شده است و در گفتار دوم سیستم کشورهای ایالت متحده امریکا و اتحادیه اروپا راجع به گواهی الکترونیکی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

گفتار اول: مفهوم، وظایف و کارکردهای گواهی الکترونیکی

صفت رسمی در زبان فارسی به معانی گوناگونی بیان شده است از جمله می‌توان به معانی معمول، به صورت جدی و برابر با مقررات ^[۱۶۲]، مطابق رسم، عرف و عادت و آنچه پذیرفته و قانونی است ^[۱۶۳] نام برد. اصولا” صفت رسمی در زبان عمومی و حقوقی آن چیزی را ترسیم می‌کند که واقعی است و نمی‌توان صحت آن را مورد انکار نمود و در باب ارائه و مقابله یک کذب آن را مورد انکار قرار داد. رسمی بودن در مقابل عادی بودن قرار می‌گیرد که قابل انکار و تردید می‌باشند. ^[۱۶۴]
امضای الکترونیکی تحول بزرگی در روابط و تعاملات ایجاد کرده است با بهره گرفتن از امضاء و گواهی الکترونیکی می‌توان سندیت متون الکترونیکی را بررسی کرد و اسناد قابل پیگیری هستند. به این معنا که اگر تاکنون پیام ارسالی در فضای اینترنت هیچ اعتبار قانونی نداشت، با بهره گرفتن از گواهی الکترونیکی شکل قانونی به خود می‌گیرد.

الف: مفهوم گواهی الکترونیکی

گواهی یک سند الکترونیکی امضاء شده است که توسط مرکز صدورگواهی الکترونیکی برای یک شخص یا سازمان صادر می‌شود و با بهره گرفتن از اطلاعات درون آن می‌توان برای شناسایی دارنده گواهی و برقراری ارتباط امن با وی اقدام نمود.

گواهی‌الکترونیکی در مفهوم عام آن عبارت است از تصدیق رسمی یک متن، امضاء یا هر مدرک الکترونیکی دیگر از سوی نهادی که به موجب قانون و با داشتن تخصص و تسلط بر موازین حقوقی بدین منظور تعیین می‌گردد.^[۱۶۵]
گواهی الکترونیک، نقش کارت هویت الکترونیکی را بازی می‌کند. گواهی دیجیتال سندی الکترونیکی است که هویت فرد را در فضای مجازی نشان می‌دهد و به نوعی معادل شناسنامه یا کارت شناسایی وی است. در گواهینامه دیجیتالی اطلاعاتی مانند مشخصات فرد، کلید عمومی وی و امضای دیجیتالی صادرکننده این گواهینامه ثبت می‌شود. البته بنا به نوع کاربرد، داده‌های دیگری نیز در گواهینامه دیجیتالی وجود دارند. بدین وسیله و با در اختیار داشتن گواهینامه دیجیتالی یک فرد، می‌توان کلید عمومی معتبر وی را در اختیار داشت تا بتوان امضای دیجیتالی ارسالی از طرف او را اعتبارسنجی کرد.
برای صدور گواهینامه دیجیتالی نیاز به مرکز صدور گواهینامه است که مانند سازمان ثبت احوال بوده و آن را بصورت مخفف CA می‌نامند.
یک مرجع صدور گواهی دیجیتال(certificaty authority) یا(certification authority) یا(CA) یک شخص حقیقی یا حقوقی است که گواهی‌های دیجیتال را صادر می‌کند. گواهی الکترونیک تضمین می‌کند که موضوع گواهی مورد نظر ما به اسم همان صاحبی است که در آن گفته شده‌ است. این گواهی به دیگران (کسانی که بر اساس این گواهی کار خود را انجام می‌دهند) اجازه می‌دهد که به امضاها و بیانیه‌هایی که بر اساس کلید خصوصی گواهی یاد شده تولید شده‌اند اطمینان کنند. در این مدلِ ارتباط با اعتماد، یک مرجع صدور گواهی دیجیتال(CA) شخص ثالث مورد اطمینانی است که از سوی هر دو سمت گواهی (موضوع یا همان صاحب گواهی و شخص اعتمادکننده به گواهی) معتمد به حساب می‌آید.
مراکز صدور گواهی الکترونیک، یک سازمان معتبر و مورد قبول همگان است که با دریافت مشخصات هویتی افراد و احراز اصالت آن‌ ها، کلید عمومی آن‌ ها را امضاء کرده و به عبارتی گواهینامه دیجیتالی صادر می‌کند. مراجع صدور گواهی الکترونیکی همچون دفاتر اسناد رسمی که امضاء افراد را گواهی می‌نمایند و الکترونیکی می‌باشد که تعلق یک کلید عمومی به یک فرد را گواهی می‌کنند که این گواهی به درخواست طرف معامله، به صورت درون خطی(آنلاین)در اختیار متقاضی قرار می‌گیرد.^[۱۶۶]
اسناد منتشر شده توسط این مرکز از اعتبار حقوقی و قانونی برخوردارند. وظیفه این مرکز نگهداری کلیدهای عمومی افراد و مشخصات آن‌ ها و صدور گواهی تأیید تعلق یک کلید به یک فرد است.
مراکز CA از نیازمندی‌های اولیه و زیرساخت‌های لازم برای برقراری نظام امضای دیجیتال در فضای مجازی می‌باشند. این مراکز معمولاً وابسته و تحت نظارت یک سازمان دولتی و یا جهانی بوده و اعتبار خاصی دارند.
همچنین گواهینامه الکترونیکی آن‌ ها بصورت قابل اطمینان برای همه در دسترس است تا بتوان از آن برای بررسی صحت و اعتبار یک گواهینامه الکترونیکی صادرشده، استفاده کرد.
این گواهی به وسیله مرجع ذی صلاح گواهی یا مرجع صدور گواهی الکترونیک به شخص تحویل می‌گردد.
یک گواهی تأیید عبارت است از سندی که مشخصات صاحب یک کلید به همراه کلید عمومی آن فرد را در بر دارد. اگر فردی دارای کلید عمومی و خصوصی نباشد می‌تواند از CA درخواست کرده و زوج کلید خود را دریافت کند. همچنین اگر فردی بخواهد کلید عمومی یک فرد دیگر را پیدا کند، می‌تواند مشخصات وی را به CA داده و گواهی هویت فرد مزبور را دریافت کند.
گواهی الکترونیک برای یک دوره محدود صادر می‌شود. این گواهی به یک امضاء ضمیمه می‌شود، نه به یک سند امضاء شده. مرجع صدور گواهی، این گواهی را صرفا” زمانی به امضاکننده تحویل می‌دهد که امضاکننده، ابتدا تعداد اسنادی را که هویت و چگونگی او را تصدیق می‌کنند، نزد مرجع ذی‌صلاح، قبلا” تهیه و به ثبت رسیده باشد. به عنوان مثال برگه هویت یا گواهی‌های اقامتگاه.^[۱۶۷]
با توجه به همین امر و عدم شناسایی و کاربرد دفاتر ثبت الکترونیکی در کشورمان، برای یافتن مفهوم این عبارت باید به حقوق و رویه کشورهای پیشگام در این زمینه مراجعه کرد.^[۱۶۸]
ایالت متحده یوتا اولین ایالتی بود که مراکزی را برای ثبت نام و نشانی‌های الکترونیکی ایجاد کرد.^[۱۶۹]
به عنوان نمونه در سیستم حقوقی کشور ایرلند مقررات ویژه‌ای برای امضاهای الکترونیکی مطمئن وجود دارد که در ارتباط با رضایت اشخاص خصوصی و عمومی نسبت به اسنادی که نیاز به گواهی دارند، گواهی مناسبی بجای مهر در نظر گرفته است.
مقررات کشور کانادا مقرر می‌دارد که شرایط مربوط به مهر یک شخص بر اساس حقوق فدرال کانادا، تنها با یک امضای مطمئنی که مهر شخص را تأیید کند، کافی است.
در مقررات کشورهای استرالیا و ویکتوریا، استفاده از فناوری امضای دیجیتالی مطمئن از طریق اینترنت همراه با کارت‌های دیجیتالی صادر شده توسط مراجع تأییدکننده گواهی را پیش‌بینی کردند. و در کشور انگلستان رسمی سازی سند مالکیت توسط مشاورین حقوقی به نمایندگی از مشتریان به شیوه اینترنتی پیش‌بینی شده است.

ب) وظایف مراجع گواهی الکترونیکی

با توجه به متون قانونی مختلف، اهم وظایف مراجع گواهی را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

1. 1. اطمینان یافتن از تعلق جفت کلید به متقاضی گواهی،

1. 1. تشخیص صحت اطلاعاتی مانند اشتغال به حرفه معین که متقاضی خواستار درج آن‌ ها در گواهی است،

1. 1. صدور گواهی،

1. 1. ابطال یا تعلیق گواهی

1. 1. در دسترس قراردادن گواهی برای استفاده اشخاص،

1. 1. پایبندی به اظهارات درباره نحوه ارائه خدمات،

1. 1. به کارگیری سیستم‌ها رویه‌ها و منابع انسانی مطمئن برای ارائه خدمت،

1. 1. رعایت حریم خصوصی اعضای جامعه.^[۱۷۰]

ج )کاربرد زیر ساخت کلید عمومی ^[۱۷۱]

زیر ساخت کلید عمومی(PKI) را می‌توان مجموعه‌ای از نرم‌افزارها، فناوری‌های رمزنگاری و خدماتی دانست که اشخاص را قادر می‌سازد امنیت ارتباطات خود را در شبکه‌های الکترونیکی تأمین کنند.^[۱۷۲] کاربرد زیرساخت کلید عمومی تضمین امنیت، اصالت و انکارناپذیری تراکنش‌های مالی می‌باشد.
در معماری یا زیر ساختار PKI که به رمز نگاری کلید عمومی و یا رمز نگاری نامتقارن نیز مشهور است بر خلاف رمزنگاری متقارن که از یک کلید استفاده می‌گردد، از دو کلید یعنی کلید عمومی و کلید خصوصی استفاده می‌شود و این امر باعث می گردد که در تراکنش‌های روزانه طرفین از اعتماد کامل به یکدیگر برخوردار شوند. در این سیستم،‌ کاربران دارای یک کلید عمومی هستند که می‌توانند در اختیار همگان قرار دهند و کلید دیگر یعنی کلید خصوصی را محرمانه نگهدارند.
داده‌ها در این سیستم با کلید عمومی طرف مقابل رمز‌نگاری شده و گیرنده پیام با کلید خصوصی خود پیام را رمزگشایی می کند.
زیر‌ساخت کلید عمومی (PKI) مجموعه‌ای متشکل از سخت افزار، نرم افزار، سیاست‌ها و دستورالعمل‌های مورد نیاز برای مدیریت، توزیع، استفاده، ذخیره و ابطال گواهی‌های دیجیتال می‌باشد. در رمزنگاری، PKI مقدمه‌ای است برای الصاق کلید عمومی به هویت کاربر، که با بهره گرفتن از یک مرکز صدور گواهی (CA) انجام می‌گیرد. هویت کاربر باید برای هر CA جداگانه و واحد باشد. نسبت دادن کلید عمومی به هویت افراد مطابق با یک روند ثبت و صدور انجام می‌شود، که بر اساس سطح تضمین لازم ممکن است توسط یک نرم افزار در CA انجام شود و یا با نظارت انسان باشد. مسئولیت تضمین درستی در PKI بر عهده مرکز ثبت نام یا CA است. مرکز ثبت نام یا CA، با بهره گرفتن از روش تضمین عدم انکار، از کلید عمومی مختص هر فرد، اطمینان حاصل پیدا می‌کند.

گفتار دوم: سیستم ایالت متحده امریکا و اتحادیه اروپا راجع به گواهی الکترونیکی

ارتباطات و تجارت الکترونیک موجب ضرورت ایجاد امضای الکترونیکی و خدمات مربوط به اعتبار داده‌ها شده است که باعث شده تا قوانین مختلف با توجه به شناخت قانونی امضای الکترونیکی، مجوز رسمی برای ارائه دهندگان خدمات صدور گواهی الکترونیکی در کشور‌ها صادر کنند تا از یک سو موانع قابل توجهی برای استفاده از ارتباطات الکترونیکی و تجارت الکترونیکی برداشته شود و ازسوی دیگر مردم جامعه نسبت به پذیرش وتقویت امضای الکترونیکی اعتماد به نفس پیدا کنند.
توسعه سریع فناوری و شخصیت جهانی اینترنت ضرورت ارائه خدمات صدور گواهی الکترونیکی داده‌های الکترونیکی را روشن می‌سازد.
در امریکا قابلیت اجرای تعاملات الکترونیکی تحت حاکمیت دو قانون زیر قرار دارد: قانون امضاهای الکترونیکی در تجارت جهانی و ملی یعنی قانون فدرال که در سال ۲۰۰۰ تصویب شده و به طور کلی بر قوانین مغایر ایالتی حاکم است و قانون یکنواخت تعاملات الکترونیکی یعنی یک قانون یکنواخت ایالتی که در سال ۱۹۹۹توسط کنفرانس ملی مأمورین عالی رتبه قوانین یکنواخت ایالتی نهایی شده است.^[۱۷۳] در ایالت متحده امریکا، قانون نمونه دفاتر اسناد رسمی، بخش ۳ را به بحث در مورد دفاتر ثبت الکترونیکی اختصاص داده است. این ماده به طور مفصل(از مواد ۱۴ تا ۲۳)تمام مفاهیم مربوط به ثبت الکترونیکی را لحاظ نموده و اصول و قواعد حاکم بر این نهاد جدید را تشریح می‌کند. در مقدمه توجیهی بخش ۳ تصریح شده که دفاتر ثبت الکترونیکی، نهادهایی جدای از دفاتر اسناد رسمی به شمار نمی‌آیند و هر سردفتری می‌تواند با گرفتن مجوز و آموزش‌های لازم به یک سردفتر الکترونیکی تبدیل شود البته دفاتر ثبت اسناد در اقدام به این امر هیچ الزامی ندارند.^[۱۷۴]
در اتحادیه اروپا قابلیت اجرای تعاملات الکترونیکی تحت حاکمیت دستورالعمل امضاهای الکترونیکی مصوب ۲۸ ژوئن۱۹۹۹ با تصمیم‌گیری شورای ۱۹۹۹/۴۶۸/ EC ، دستورالعمل تجارت الکترونیکی مصوب ۲۰۰۰و قوانینی است که هر یک از کشورهای عضو جهت اجرای این دستورالعمل به تصویب رسانده‌اند.^[۱۷۵]
بند ۲ ماده ۱۴ قانون ایالت متحده امریکا، دفاتر ثبت الکترونیکی چنین تعریف کرده است:«دفتر ثبت اسنادی است که به حکم مرجع صالح، دارای صلاحیت و اختیار برای انجام امور دفاتر ثبت معاملات الکترونیکی مطابق با مقررات مربوط، شناخته می‌شود».^[۱۷۶]

۱-دفاتر صدور گواهی الکترونیکی

طبق ماده ۷ از قانون ایالت متحده امریکا صدور گواهی الکترونیکی در صورتی اعتبار دارد که گواهی توسط مراجع زیر صادر شود:

گوها^[۸۶] و همکاران
هریسون^[۸۷] و پرات^[۸۸]
همروچمپی
یو^[۸۹] و رایت^[۹۰]
همرمعتقد است باید با یک کاغذ سفید کار آغاز شود یعنی این که از نو فرایند را طراحی کنید در حالیکه داونپورت وشورت معتقدند باید فرآیندهای موجود را مدل‌سازی کرد‌. استفاده از رویکرد لوح سفید به اجرای BPRاز مسائلی است که به بنیادین بودن آن نسبت داده می‌شود. علی‌رغم اینکه نویسندگانی نظیر همر و چمپی‌، همر و لیندن^[۹۱]‌ مدعی‌اند BPRرویکردی لوح سفید است، مطالعه‌ی تجربی داونپورت و استودارد آشکار ساخت که سازمان‌های کمی قادر به پیروی از این رویکرد هستند. جالب اینکه داونپورت استفاده از طراحی انقلابی تغییر همراه با یک رویکرد لوح سفید و اجرای تکاملی که وضعیت کنونی را درنظر بگیرد، پیشنهاد می‌کند.پپارد^[۹۲] و بورک‌ و آرکر و بوکر ساختار عمومی روش‌های BPRرا به صورت زیر ترسیم کرده‌اند:
نمودار شماره ۲-۱:ساختارعمومیروش‌شناسی‌های مهندسی مجدد
آماده‌سازی مطالعه
تحلیل فرآیندهای کسب و کار جاری
بازطراحی فرآیندها
اجرای فرآیندهای بازطراحی شده
بهبود مستمر
ایجادچشم انداز
تشخیص و درک فرآیندهای کسب وکار موجود
بازطراحی فرآیندها
اجرای فرآیندهای بازطراحی شده
پپارد و بورک
آرکر و بوکر
همان‌گونه که از شکل پیداست آرکر و بوکر معتقدند پس از اجرای BPRبه انجام بهبود مستمر نیاز است (سعادت، ۱۳۸۸).
بستانچی دلایل نیاز به متدولوژی را بصورت زیر تعریف می کند:
- افزایش هزینه های پروژه نسبت به سقف پیش بینی شده
- افزایش مدت انجام پروژه نسبت به زمان برنامه ریزی شده
- تولید سیستم‌هایی که نیاز واقعی کاربران را برآورده نمی کنند
- ناتوانی در توسعه آتی و یا پشتیبانی مناسب سیستم
- حجم زیاد دوباره کاریها وفعالیتهای موازی و ناهماهنگ
- وجود نداشتن ساختاری مناسب برای سازماندهی اطلاعات جمع آوری شده(بستانچی، ۲۰۰۷).

۲-۱۱-۱ روش شناسی تنانت^[۹۳] و وو^[۹۴]
فاز تحلیل استراتژیک:تدوین یک چشم انداز یا مأموریت که از پایه ریزی یک استراتژی کسب و کار حمایت خواهد کرد
فاز تحلیل کسب و کار:باز اندیشی فرایند عملیاتی موجود درون زمینه‌ی استراتژی کسب و کار
فاز تحلیل فرایند کسب و کار:تمرکز بر چگونگی دستیابی به استراتژی‌های تعیین شده در فاز تحلیل فرایند کسب و کار
اجرای فرایند کسب و کار:به کارگیری منابع برای تحقق استراتژی‌هایی که در فازهای تحلیل فرایند کسب و کار تعیین شده و همچنین تأمین نیازمندی‌های جزئی تری که در خلال فاز طراحی ایجاد شده‌اند (wu&Tennnant، ۲۰۰۵).
۲-۱۱-۲ روش‌شناسی فیوری^[۹۵]‌
تشخیص نیازهای مشتریان و هدف گزینی
سنجش و نقشه‌کشی فرآیندهای موجود
تحلیل فرآیندهای کسب و کار
بهبودتطبیقی برای بهترین شیوه‌های عمل
طراحی فرآیندهای جدید
اجرای فرآیندهای بازطراحی شده (سعادت، ۱۳۸۸).
۲-۱۱-۳ روش‌شناسی کلین^[۹۶]
آماده سازی: شرکای پروژه BPRدر ابتدا سازماندهی و فعال می‌شوند
شناسایی: ایجاد مدل‌های مشتری‌گرا برای فرایند‌های کسب و کار
چشم انداز: انتخاب فرآیندها برای مهندسی‌مجدد و انتخاب گزینه‌های بازطراحی
راه حل^[۹۷]: تعیین نیازهای فنی و اجتماعی برای فرآیندهای جدید و ایجاد طرح‌های تفضیلی اجرا
تغییر شکل^[۹۸] :اجرای مهندسی‌مجدد (Klein ، ۱۹۹۴).
۲-۱۱-۴ روش‌شناسی بارت^[۹۹]
پرورش^[۱۰۰]: ‌انتخاب اعضای تیم،‌تعیین بهترین شیوه‌های عمل و شناسایی کاربردIT
طوفان مغزی هدفمند: شناسایی بهبود و جایگزین‌های بازطراحی فرایند جدید
یافتم^[۱۰۱]: انتخاب برای اجرا^[۱۰۲]، انگیزه‌مند ساختن تیم، و اطمینان از تعهد

با سطح خطای ۵ درصد
تعداد ۳۵۰ پرسشنامه در میان جامعه آماری توزیع شد که در نهایت ۲۹۴ پرسشنامه به پژوهشگر عودت داده شد که در این میان، ۲۷۷ پرسشنامه به درستی تکمیل شده بود که قابلیت تجزیه و تحلیل داشتند.
۳-۸ ابزار گردآوری اطلاعات
ابزار گردآوری اطلاعات، مصاحبه و پرسش­نامه­ محقق­ساخته می­باشد. اطلاعات از طریق منابع کتابخانه ای و سایت های اینترنتی برای طراحی مدل سوالات پرسشنامه بدست آمده اند تا در انتها یک پرسش نامه محقق ساخته تهیه گردد. پرسش نامه یک طرح پژوهشی، مقاله یا پایان نامه می تواند به دو صورت باشد. نوع اول پرسش نامه استاندارد است، به این معنا که این نوع پرسشنامه قبلا توسط پژوهشگران و یا صاحبنظران مورد استفاده قرار گرفته است و پایایی و روایی آن مورد تایید قرار گرفته است. نوع دوم از پرسشنامه ها پرسش نامه محقق ساخته است که در آن خود محقق اقدام به طراحی سوالات پرسشنامه برای اولین بار می نماید و در اینجاست که ابتدا باید روایی و پایایی پرسشنامه را مورد تایید قرار داد و سپس نسبت به تکمیل کامل پرسشنامه ها توسط مخاطبان اقدام نمود.. ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش، مصاحبه و پرسش­نامه­ محقق­ساخته می­باشد. در طراحی پرسش­نامه از مقیاس لیکرت پنج­گزینه­ای از۱ تا ۵ استفاده شد.پرسشنامه پژوهش از نوع بسته می باشد و دارای ۲ بخش است، بخش اول که ویژگی های جمعیت شناختی پاسخ دهندگان نظیر سن، جنسی، تحصیلات، را در نظر میگیرد و بخش دوم به سوالات اصلی پرسشنامه اختصاص دارد که داده های مورد نیاز پژوهش را بدست می دهد

۳-۹ روش گردآوری اطلاعات
ابتدا به منظور مطالعه­ مباحث نظری مرتبط با موضوع پژوهش و نیز بررسی ادبیات موضوع و پیشینه­ی پژوهش از اطلاعات مکتوب دراین رابطه شامل کتب تخصصی مربوط به، مجلات و مقالات، پایان نامه­ های مشابه و نیز اطلاعات موجود در اینترنت و بروشورها و کاتالوگ­های مربوط به موضوع پژوهش استفاده می شود و سپس مدل نظری برای درک بهتر مطالب ارائه می گردد و در پی آن جهت آزمون این مدل از پرسشنامه استفاده شده است گردآوری داده های اولیه مورد نیاز این پژوهش از طریق پایگاه های علمی معتبر و مجلات علمی پژوهشی و پایان نامه های انجام گرفته و کتب مرجع و مصاحبه با افراد صاحب نظر می باشد. سپس داده های مورد نظر از طریق پرسشنامه که مهمترین ابزار جهت گردآوری داده های جامعه این پژوهش است، جمع آوری گردید.، جهت در اختیار قراردادن این پرسشنامه به نمونه آماری ، پاره ای از پرسشنامه ها به صورت پستی و تعدادی از آنها ایمیل گردید و تعدادی از پرسشنامه ها بصورت حضوری در اختیار سوال شوندگان قرار گرفت، این پرسشنامه بصورت تصادفی در بین فارغ التحصیلان رشته کارآفرینی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز و دانشگاه تهران، اعضای انجمن صنفی کارفرمایان و اعضای اتاق صنایع ومعادن و بازرگانی تهران در ماه های آذر، دی و بهمن ۱۳۹۳ توزیع شده است و پس از جمع آوری داده های بدست آمده با توجه به آزمون های آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته اند.
۳-۱۰ بررسی پایایی ابزار اندازه گیری
قابلیت اعتماد که واژه هایی مانند پایایی، ثبات و اعتبار برای آن به کار برده می‌شود یکی از ویژگی های ابزار اندازه گیری (پرسشنامه یا مصاحبه یا سایر آزمون های علوم اجتماعی) است. مفهوم یاد شده با این امر سروکار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می دهد. از جمله تعریف هایی که برای قابلیت اعتماد ارائه شده است می توان به تعریف ارائه شده توسط ایبل و فریسبی (۱۹۸۹) اشاره کرد: «همبستگی میان یک مجموعه از نمرات و مجموعه دیگری از نمرات در یک آزمون معادل که به صورت مستقل بر یک گروه آزمودنی به دست آمده است.
با توجه به این امر معمولا دامنه ضریب قابلیت از صفر (عدم ارتباط) تا ۱+ (ارتباط کامل) است. ضریب قابلیت اعتماد نشانگر آن است که تا چه اندازه ابزار اندازه گیری ویژگی های با ثبات آزمودنی و یا ویژگی های متغیر و موقتی وی را می سنجد.
لازم به ذکر است که قابلیت اعتماد در یک آزمون می‌تواند از موقعیتی به موقعیت دیگر و از گروهی به گروه دیگر متفاوت باشد. برای محاسبه ضریب قابلیت اعتماد ابزار اندازه گیری شیوه های مختلفی به کار برده می‌شود. از آن جمله می‌توان به الف) اجرای دوباره (روش بازآزمایی)، ب) روش موازی (همتا)، ج) روش تصنیف (دو نیمه کردن)، د) روش کودر- ریچاردسون و سایر اشاره کرد
در پژوهش کنونی، به منظور بررسی پایایی ابزار اندازه گیری از روش باز آرایی استفاده شده است، این روش عبارت است از ارائه یک آزمون بیش از یک بار در یک گروه آزمودنی تحت شرایط یکسان. برای محاسبه ضریب قابلیت اعتماد با این روش، ابتدا ابزار اندازه گیری بر روی یک گروه آزمودنی اجرا شده و سپس در فاصله زمانی کوتاهی دوباره در همان شرایط، آزمون بر روی همان گروه اجرا می‌شود. نمرات بدست آمده از دو آزمون مورد نظر قرار گرفته و ضریب همبستگی آنها محاسبه می‌شود.
آزمون آلفا کرونباخ یا قابلیت اعتماد یا پایایی پرسشنامه یک آزمون آماری است که حاصل آن یک ضریب به نام آلفای کروبناخ می‌باشد، برای آزمون قابلیت اعتماد یا پایایی (Reliability) پرسشنامه‌ای که به صورت طیف لیکرت طراحی شده و جوابهای آن چند گزینه‌ای می‌باشند، به کار می‌رود.
(۳-۲)
دامنه ضریب اعتبار بین صفر و یک است اعتبار کمتر از ۰٫۶ معمولا ضعیف تلقی می شود دامنه ۰٫۷ قابل قبول و بیش از ۰٫۸ خوب تلقی می شود البته هر چه نزدیکتر شدن ضریب اعتبار به عدد یک بهتر است
سوال: آیا پرسش نامه طراحی شده دارای قابلیت اطمینان قابل قبولی بوده است؟
فرضیات:

1. 1. قابلیت اعتماد پرسش نامه پژوهش در حد قابل قبولی نیست. H _۰= Alpha <0.7

1. 1. قابلیت اعتماد پرسش نامه پژوهش در حد قابل قبولی است. H₁= Alpha >0.7

پس از تکمیل ۱۵ پرسشنامه آلفای کرونباخ محاسبه شد:
Cronbach’s Alpha: 0.893; Net item: 277
با توجه به اینکه آلفای کرونباخ محاسبه شده ۰٫۸۹۳ می باشد که بالاتر از ۰٫۷ می باشد و لذا فرض صفر تایید می شود که به این معنا است که قابلیت اعتماد پرسش نامه پژوهش در حد قابل قبولی است
۳-۱۱ بررسی روایی ابزار اندازه گیری
مفهوم اعتبار (روایی) به این سوال پاسخ می‌دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می سنجد. بدون آگاهی از اعتبار ابزار اندازه گیری نمی‌توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت. ابزار اندازه گیری ممکن است برای اندازه گیری یک خصیصه ویژه دارای اعتبار باشد، در حالی که برای سنجش همان خصیصه بر روی جامعه دیگر از هیچ گونه اعتباری برخوردار نباشد
به منظور تامین روایی سوالات پرسش­نامه، نظرات استادان و صاحب­نظران اخذ خواهد شد تا سوالات پرسش­نامه بتواند سنجش­کننده­ موضوع پژوهش باشد. بدین منظور روایی پرسش­نامه به صورت محتوایی مورد ارزیابی قرار خواهد گرفت.
۳-۱۲روش تجزیه وتحلیل داده ها
به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی و استنباطی استفاده خواهد شد. در بخش آمار توصیفی ویژگی های جمعیت شناختی و اطلاعات توصیفی مربوط به متغیر های کیفی پژوهش بررسی شده و جداول و نمودار های توضیع فراوانی پاسخگویان بر اساس ویژگی های جنسیت رشته تحصیلی و غیره ارائه خواهد شد. در قسمت آمار استنباطی پژوهش جهت تعیین نرمال بودن داده های پژوهش از آزمون کولموگروف اسمیرنوف استفاده خواهیم کرد و سپس از طریق آزمون T-TEST به آزمون فرضیات پژوهش می پردازیم. برای انجام محاسبات مربوط به تجزیه و تحلیل اطلاعات از بسته های نرم افزاری اس پی اس اس استفاده خواهد شد
۳-۱۳ جمع بندی
پژوهش حاضر به بررسی و شناسایی نتایج آموزش کارآفرینی و چگونگی شکل گیری سرمایه انسانی در کارآفرینی پرداخته است و از لحاظ روش پژوهش کتابخانه ای میدانی می باشد، جامعه ی آماری پژوهش، ، جامعه ی آماری پژوهش، فارغ التحصیلان رشته کارآفرینی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز و دانشگاه تهران، دانشجویان رشته کارآفرینی موسسات فنی و حرفه ای می باشد. ابزار گردآوری اطلاعات، مصاحبه و پرسش­نامه­ می­باشد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ­ها از روش­های آمار توصیفی و استنباطی استفاده خواهد شد.
در فصل ۴ به تجزیه و تحلیل داده ها خواهیم پرداخت.
فصل چهارم: یافته های پژوهش
۴-۱ مقدمه
استفاده از روش های آماری در تجزیه و تحلیل کمی به دو شکل توصیفی و استنباطی انجام می گیرد و یکی از مهمترین بخش های هر پژوهش علمی به حساب می اید.استفاده از روش های آماری به روش و هدف هر پژوهش بستگی دارد.به بیان دیگر استفاده از روش های متفاوت آمار متاثر از نوع مقیاس و ماهیت و روش اجرا و گردآوری اطلاعات و هدف آن پژوهش است.
از انجا که اعداد و ارقام به تنهایی بدون معنی هستند بنابراین تجزیه و تحلیل و نتیجه گیری مناسب این داده ها بایستی به اعداد و ارقام دارای معنی دار تبدیل شده و سپس مورد تجزیه و تحلیل و تعبیر درست واقع شوند.در واقع آمار یکی از مهمترین وسایل مورد نیاز هر پژوهش است و صحت و اعتبار نتایج با ان محک زده میشود.آمار توصیفی شاخص های کشیدگی و پراکندگی متغیر ها را بیان میکند و بر اساس این شاخصه ها آزمون فرضیه ها انجام میشود.به بیان دیگر آمار توصیفی فقط گروه نمونه را توصیف میکند و با بهره گرفتن از آمار استنباطی و بر اساس تئوری احتمالات درباره جامعه ی اماری قضاوت میگردد.در بخش اول این فصل متغیر های جمعیت شناسی مرتبط با جامعه ی اماری و اطلاعات توصیفی پاسخ دهندگان بررسی میگردد.در بخش دوم با بهره گرفتن از امار استنباطی و استفاده از ازمون های کولموگروف اسمیرنوف ازمون T-TEST به ارزیابی فرضیات پژوهش پرداخته میشود.بر همین اسا نتایج توصیفی و استنباطی داده های پژوهش گزارش شده و نتایج بدست امده تجزیه و تحلیل خواهند شد.تجزیه و تحلیل نتایج پژوهش عبارتند از روشی که به وسیله ی ان کل فرایند پژوهش از انتخاب مسیله تا رسیدن به نتیجه نهایی مورد کنترل قرار می گیرد.
۴-۲ آمار توصیفی
آمار توصیفی شامل ویژگی های جمعیت شناختی و اطلاعات توصیفی مربوط به متغیر های کیفی پژوهش میباشد.در این بخش به مطالعه ی جداول و نمودار های توضیع فراوانی پاسخگویان بر اساس ویژگی های جنسیت رشته تحصیلی و سابقه خدمت پرداخته شده است.
جدول شماره ۴- ۱: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنس

اصل ششم: راهنمایی پوششی مداوم و پی در پی راهنمایی جریان پیوسته ای از کمک به فرد است. و در تمام طول زندگی ادامه دارد  در دوران تحصیل از کودکستان آغاز و تا دانشگاه ادامه پیدا می کند. طرح واحدی دارد که به کل برنامه مدرسه پیوستگی داشته و از آن تبعیت می کند.
اصل هفتم: راهنمایی مبتنی است: بر مطالعه فرد و جامعه او البته قبل از کمک ها لازم است توانایی ها ،قدرت ها و ضعف ها ی او درک شوند. برای فهمیدن و شناختن هر دانش آموز فنون و روشهایی وجود دارد  و ممکن است از یافته های دیگر رشته ها نیز در چنین فهمی استفاده شود.

اصل هشتم:در راهنمایی گروه های زیادی کمک می کنند و هر کس در چارچوب تخصص و صلاحیت های خود از این گروه ها می توان معلمین و مشاوران ،مدد کاران اجتماعی ، والدین و… را نام برد که همگی از نزدیک در وظیفه خطیری که به عهده دارند همکاری و تشریک مساعی می نمایند.
اصل نهم:راهنمایی به دانش آموز کمک می کند تا در شناختن خود موفق گردد. توانایی های بالقوه خود را بالفعل کند در این مسیر باید به دانش آموز کمک نمود تا او مقاصد عالی حیات و ارزش های اخلاقی را بشناسد محدودیت های خود را بداند و موقعیت ها و فرصت ها را درک نماید.
اصل دهم : راهنمایی در تعلیم و تربیت سعی می کند که هر کدام از افراد را بشناسد و شخصیت بدهد و اجتماعی سازد هدف مهم راهنمایی این است که هر کدام از دانش آموزان را احیانا از اثرات نا مطلوب جمع محفوظ دارد (www/hit،۱۳۹۳).

مشاور کیست؟

مشاور به معنی اخص کلمه فردی متخصص است که می‌تواند باایجاد رابطه حسنه وبا مدد اطلاعات وتکنیک‌های که در اختیار دارد؛ به کسانی که مشکلاتی دارند کمک می‌کند تا با شناخت واقعی خود و مشکلات ، راه حل‌های منطقی برای آنها پیدا کنند. مشکلاتی که در مشاوره مورد بحث و گفتگو قرار می‌گیرند ممکن است در هر یک از زمینه‌های شخصی اجتماعی، خانوادگی، شغلی و حرفه‌ای یا تحصیلی باشد.

خصوصیات مشاور:

مشاور از نقطه نظر ویژگی‌های شخصیتی باید فردی معتقد، مؤمن، پرهیزکار به معنای واقعی آن باشد وبه درجاتی از خود شناسی و درک نقاط مثبت و منفی خویش نائل شده باشد. او باید صبور و شکیبا بوده، عشق به کمک و یاری رساندن به دیگران با وجودش عجین باشد او باید انسان‌ها را قطع نظر از توانائی‌ها و قابلیت‌ها و تفاوت‌های ظاهری‌شان دوست بدارد و به صرف انسان بودن محترمشان بدارد (نوابی نژاد ۱۳۸۲؛ ۱۶۷).
خصوصیات راهنما یا مشاور در موقعیت کارش تأثیر بسزایی دارد. راهنما ومشاور باید:
الف) از سلامت روانی و جسمانی برخوردار باشد و از بخل وحسد و دروغ بپرهیزد.
ب) باهوش باشد و به راحتی و صراحت وفصاحت صحبت کند و توانایی لازم برای استدلال و درک و فهم مطالب را داشته باشد.
ج) به انسان‌ها و حل مسائل و مشکلات آنان علاقمند باشد.
ه) صمیمی و مهربان و رازدار باشد.
ز) در زمینه مشاوره، روان شناسی، تعلیم و تربیت، جامعه شناسی و نیز امکانات شغلی و تحصیلی و بهداشتی جامعه آگاهی داشته باشد.
ح) متقی و خوشنام باشد و خدمت صادقانه و خالصانه به همنوع را مد نظر قرار دهد.
ط) حضور ذهن داشته باشد و بتواند سؤالات دقیق و مناسب را به موقع مطرح سازد.
ی) به مطالعه و افزایش دانش خود علاقمند باشد و بکوشد در جریان جدیدترین مطالب علمی درباره رشته‌اش قرار گیرد.
ک) در برقراری رابطه با انسان‌ها مجرب باشد وتحمل شنیدن مطالبی را که خود به آنها معتقد نیست، داشته باشد (شفیع آبادی ۱۳۸۶: ۵۲).
بنابراین مشاور یا افرادی که به عنوان راهنما سعی در یافتن راه حل مناسب جهت جذب مراجعین دارند باید دارای شرایط و خصوصیاتی باشند که برخی از آنان عبارتند از: علم و تخصص، احترام به خود و داشتن کمال، عاقل بودن و بردباری، آزاد، متدین و با تقوا، صمیمت و سازگار با محیط، رازداری، صاحب نظر بودن، واقع بین و حقیقت بین، داشتن تجربه، امانت دار، علاقمند به مراجع و تمایل به کمک به آنها، تمایل به دوست داشتن مردم، احترام به تمامی افراد انسانی، داشتن علاقه و ایمان حرفه‌ای در مشاوره، ثبات عاطفی، رشد فکری و قدرت انطباق شخص، داشتن استعدادرهبری، خوش برخورداری و داشت شخصیت گرم و دوست داشتنی، دارای وضعیت ظاهری خوش آیند (حسینی ۱۳۷۸؛ ۷۹).

ضرورت مشاوره وراهنمایی در مدارس

گر چه در این باب هنوز اختلاف نظر وجود دارد که مشاوره در مدارس راباید یک شغل تخصصی و جدا به شمار آورد یا آن را از وظایف معلمان دانست که ضمن انجام تدریس و کار با شاگردان عهده‌دار آن نیز باشند. از طرفی والدین چنین می‌پندارند که وظیفه آنهاست که فرزندان خویش را در تصمیم گیری‌ها یاری نمایند و ارشاد و هدایت کنند. افرادی نیز اعتقاد دارند که یاری خواستن از دیگران، نشانه ضعف روان و اراده است وبا همت وپشتکار می‌توان به همه مشکلات فایق آمد. علیرغم این آرا و تردیدها چنین به نظر می‌رسد دلایل زیادی وجود دارد که ما در جهت ارائه خدمات مشاوره‌ای سوق می‌دهند برخی از آنها عبارتند از:
الف): موقعیت و وضعیت بسیار پیچیده‌ای که هر فرد در دنیای کنونی با آن مواجه است پیچیدگی به هنگام انتخاب شغل بیشتر رخ می کند و تقاضا برای مشاوران تحصیل کرده و کارآزموده را مطرح می‌دارد وقتی فرد جوانی بخواهد از بین مشاغل و حرف زیادی به گزینش بپردازد با کار آسانی مواجه نیست. چه بسا اطلاعات زیادی نیاز دارد تا تصمیم گیری را آسان کند هم اکنون فراوانند مردان و زنانی که پی برده‌اند گزینش اولیه آنان با روشن بینی و مال‌اندیشی صورت نگرفته است وبا ناکامی برخورد کرده‌اند.
ب) دومین دلیل ترکیب جامعه بسیار متنوع صنعتی با آرمان‌ها و نگرش‌های آدمی است که مشاوره را ضروری می‌دارد این ضعف غالباً نادیده انگاشته می‌شود که هر فردی حق دارد به شغلی خاص بپردازد که شرایط احراز آن را دارد. دیگر نمی‌توان مدافع این امر بود که فرزندان مردان متخصص باید در مشاغل تخصصی پذیرفته شوند و فرزندان کارگران غیر ماهر همچنان در مشاغل ساده به کار بپردازند این حق هر فرد و شاید وظیفه و تکلیف اوست که وضعیت خود را بهبود بخشد و تا حد امکان پیش رود. چنین نگرشی از میراث فرهنگی ماست ممکن است ما با دادن آزمون‌هایی به شاگردان شایستگی آنها را برای اشتغال به برخی از مشاغل یا رشته تحصیلی معین کنیم اما شاگرد خود قادر نیست با این اطلاعات به انتخاب درست بپردازد زیرا در شبکه‌ای از محدودیت‌های شغلی و توقعات و انتظارات خانوادگی و آرمان‌ها و تردیدهای شخصی و موانع و مشکلات اجتماعی گرفتار است او بیش از اطلاعات نیاز به مشورت دارد.
ج) – سومین عامل از دید شاگردان مدارس متوسطه و اشتیاق شدید آنها و خانواده‌شان برای ورود به دانشگاه‌ها و مدارس عالی است این مطلب بر همگان آشکار است و نیازی به تشریح ندارد. شاگرد در طول سال‌های تحصیلی و دوره راهنمایی و متوسطه باید به رشته‌هایی روی آورد که با استعداد و توانایی و خصایص او متناسب باشند و در زندگی آتی او دارای ارزش شوند اما تعیین چنین ارزشی آسان نیست. شاگردان غالباً در تنگنای بین ارزش‌های شخصی خویش و تجارب درسی و کلاسی با ارزش‌های والدین ومحدودیت‌های جامعه گرفتارند و نمی‌دانند چه باید بکنند. از این رو دچار اضطراب و نگرانی می‌شوند. پیچیدگی اوضاع اجتماعی واقتصادی و محدودیت‌های ورود به دانشگاه‌ها به این اضطراب‌ها می‌افزاید. والدین و معلمان خود می‌دانند که درک چنین پیچیدگی و یا اثرات آن بر فرد کار ساده‌ای نیست شاید به مشاور ی نیاز باشد که تحصیلات خاص و تجارب او بتواند در این معضل راه گشا و رهنمون افتد.
د) – چهارمین عامل و انگیزه برای استقرار مشاوره تخصصی تغییرات سریعی است که در راه‌ها و روش‌های زندگی ما در عصر صنعتی و تکنولوژی روی می‌دهند. جامعه شناسان و نویسندگان زمان کنونی را عصر اضطراب نامیده‌اند. هر چند آمار دقیقی در دست نیست که در این زمینه به مقایسه بین قرون و اعصار بپردازیم و اصولاً ممکن نیست فراوانی‌های عصبی واضطرابی هر قرن را در حیطه اندازه‌گیری وسنجش قرار داد تا مقایسه میسر می‌گردد اما شکی نیست هر قدر زندگانی پیچیده‌تر می‌شود وهر اندازه صنعت وتکنولوژی پیش می‌رود و به همراه آن تغییرات رخ می‌دهند نتایج و اثرات آنها بر اعصاب وروان فرد، فشار بیشتری وارد می‌کنند که گاه به مشاوره و روان درمانی نیاز پیدا می شود. نهایتاً باید گفت که راهنمایی ومشاوره در مدارس یک ضرورت گریز ناپذیر است. (پیبسون؛میشل؛ ترجمه ثنایی. ۱۳۸۸،۲۷۸،۲۷۹).

هدف مشاوره تحصیلی :

منظور اصلی راهنمایی آن است که هر نوع کمکی را که فرد برای نیل به حداکثر رشد و نمو و پیشرفت خود نیاز دارد به او بدهد و بر مبنای این تأکید است که عنوان مشاور جایگزین راهنما گردید وجریان کار کردن با فرد مشاوره نامیده شد ادراک کامل شخص از خود موجب پختگی بیشتر او می‌شود و در نتیجه مشاوره نه تنها فرد را قادر به حل مشکلات آنی خود می‌گردد بلکه توانایی بهتر و بیشتر نیز برای حل مشکلات غائی در او به وجود می‌آید. ضمناً مشاوره با کمک به افراد در گسترش برنامه جدید آموزش و پرورش دبیرستان‌ها سهم بسزایی داشته ومقام مهمی را در برنامه مدارس اشغال کرده است (نیکزاد، مهرآرا ۱۳۸۷، ۱۶۵).
رابطه سنتی بین فرد یاری رسان و مراجع نمونه‌ای از روابط نابرابر قدرت در جامعه است مراجع نیاز به کمک دارد زیرا او به نوعی در شرایط پایین‌تری قرار دارد و افراد یاری رسان در موقعیت برتری قرار دارند زیرا دانش لازم را داشته و توانایی درک دیگران را دارند هم چنین از شخصیت خوب و سازمان یافته‌ای برخوردارند و بیشتر از طبقه متوسط اجتماعی هستند در حالی که بیشتر مراجعان از طبقه پایین جامعه می‌باشند (هیلی^[۲۱] یکی از مهم‌ترین وظایف مشاوره را به حداقل رساندن این تفاوت ونابرابری در فرایند مشاوره می‌داند) پرهیز از پوشش‌های خاص و عدم استفاده از اصطلاحات تخصصی و حضور در جامعه به ویژه ارائه روش‌های مشاوره مبتنی بر اجتماع از مواردی است که به کاهش تفاوت کمک می‌کند (رزاقی ۱۳۸۹؛ ۸).
اهداف مهم برنامه راهنمایی مشاوره در دوره ی راهنمایی تحصیلی را می توان در قالب زیر جمع بندی کرد:
- رشد و تعالی استعداد های بالقوه افراد :هدف اصلی تعلیم و تربیت ایجاد زمینه ی مناسب جهت شکوفایی استعداد های بالقوه ی انسانها است. بنابراین: شخص برای رسیدن به این مرحله نیازمند ارتباطی تعالی بخش است ارتباطی که منجر به خویشتن پروری شود. در فرایند رشد همه جانبه نیازمند تلاش و کوشش درونی و مساعدت فکری و عقلی از صاحبان دانش و خرد می باشیم . تعلیم و تربیت در راهنمایی و هدایت بشر به سوی کمال وظیفه دارد که از طریق ارائه ی راهنمایی و مشاوره زمینه ی رشد و شکوفایی را فراهم سازد. این امر مهم در دوره ی راهنمایی تحصیلی دارای اهمیت ویژه ای است زیرا شخصیت فراگیران این دوره به سرعت در حال تکوین می باشد بنابراین :آنان بیش از هر زمان دیگر نیازمند راهنمایی و مشاوره هستند.
- بهبود فرایند تصمیم سازی و تصمیم گیری :مهارت تصمیم گیری یکی از مهارت های اساسی زندگی می باشد زیرا زندگی سراسر با موقعیت های تصمیم گیری آکنده است بنابراین: پرورش مهارت تصمیم گیری به عنوان یک هدف اصلی در آموزش و پرورش مورد توجه می باشد برای تقویت و بهبود آن باید دانش آموزان یاری شوند تا یاد بگیرند که چگونه تصمیم گیری کنند اقدام راهنمایی و مشاوره نیز در جهت تسهیل فرایند تصمیم گیری قرار می گیرند.
- کمک به افراد برای شناخت علایق و توانایی های خود: انسان ها برای بهره گیری از خرد و اندیشه ی خود در زندگی نیازمند خود شناسی هستند  و این امر مهم  در جریان تعلیم و تربیت جایگاه خاصی دارد انسان اول باید به خود شناسی برسد بعد به اساس توانایی های خود به شناخت محیط اطراف بپردازد یکی از اهداف راهنمایی و مشاوره کمک به افراد جهت خود شناسی است.  شناختی مبتنی بر آگاهی از همه ی ابعاد وجود ی خود به عبارتی خود شناسی به معنای شناسایی، توانمندی ها و محدودیت ها خود است(اینترنت،۱۳۹۳).

هدایت تحصیلی در دبیرستان

راهنمایی تحصیلی در دبیرستان دو نقش دارد : یکی نقش جبرانی و دیگری موضوع طرح ریزی برای ادامه ی تحصیل در دانشگاه یا انتخاب شغل . در مورد انجام نقش جبرانی ، مشاور باید در صورتی که دانش آموز رشته ی تحصیلی نامناسبی انتخاب کرده است ، او را کمک کند تا برابر مقررات مدرسه ، که در این مورد معمولاً انعطاف پذیر است ، تغییر رشته دهد . موضوع دیگری که در راهنمایی تحصیلی در این دروه از اهمیت خاصی برخوردار است ، طرح ریزی برای ادامه ی تحصیل یا انتخاب شغل پس از آموزش متوسطه است . در این مورد مشاور باید اطلاعات وسیع و دقیق در زمینه مشاغل مختلف و رشته های تحصیلی دانشگاه ، و مؤسسات آموزش عالی و ضوابط و چگونگی ورود به هر یک را دراختیار دانش آموزان بگذراند و آنان را برای تصمیم گیری مناسب در این که به دانشگاه بروند ویا پس از آموزش متوسطه به انتخاب شغل بپردازند ، یاری برساند. دانش آموزان در تحصیلات متوسطه باید از مشاوران راهنمایی در مورد رفتن به دانشگاه یا اشتغال به حرفه کمک بگیرند. گاه طرح ریزی برای رفتن به دانشگاه مناسب فرد نیست و گاه نیز هدف های حرفه ای نیاز به تحصیلات دانشگاهی ندارد. (اینترنت،۱۳۹۳).

ویژگی‌های مشاور از دیدگاه اسلام:

1. 1. عالم و درستکار باشد: «شاوروالعلماءالصالحین» با دانشمندان صالح مشورت نمایید پیامبر (ص).

1. 1. بر خود کنترل داشته باشد «با پرهیزکاران وکسانی که بر نفس خود شرکت دارند مشاوره کنید» پیامبر (ص).

۳- عامل باشد «اگر مشاور به مطلبی اشاره کند باید چنان باشد که اگر در آن مقام قرار گرفت خود به آن عمل کند» پیامبر(ص).

4. 4. صاحب تجربه باشد « کسانی که با آنها مشورت می‌کنید صاحبان اندیشه و علم و دارندگان تجربه و دوراندیشی باشند» حضرت علی (ع).

4. 4. صاحب اندیشه باشد «هر کس که با صاحبان اندیشه مشورت نماید به راه خیر رهنمون گردد» حضرت علی (ع).

4. 4. راز دار باشد « مشاور را از سر خود آگاه می‌کنی و آگاهی او مانند آگاهی تو می‌شود، آن گاه مشاور آن را می‌پوشاند و نگه می‌دارد و رازدار است» امام صادق (ع).

۷ . امانتدار باشد «کسی که با او مشورت می‌نمایید امانتدار است، اگر صلاح بداند به موضوع اشاره می‌کند و اگر نه مشاور ساکت می‌ماند» پیامبر (ص).

8. 8. بخیل، ترسو، نادان، لجوج و دروغگو نباشد (غلامی ۱۳۸۷).^[۲۲]

اهم وظایف مشاوران دوره متوسطه به شرح ذیل :
آشنا کردن دانش آموزان و خانواده های آنان با ساختار نظام آموزش و پرورش (اهداف، شاخه ها، رشته ها و برنامه ها) و ضوابط انتخاب رشته.
ایجاد زمینه های لازم برای بالا بردن سطح آگاهی های دانش آموزان نسبت به ویژگی ها، تواناییها و محدودیت های فردی.

۲- تأمین نیروهای انسانی بالنده برای سازمان

۳- هماهنگی منابع انسانی در جهت تحقق اهداف بلند مدت سازمان
۴- تأمین منابع انسانی با حداقل هزینه
۵- فراهم نمودن هزینه لازم برای تحقق سایر اهداف مدیریت منابع انسانی (دعائی،۱۳۷۴).
علل عدم برنامه‌ریزی نیروی انسانی
برنامه‌ریزی نیروی انسانی ضرورتی انکار ناپذیر برای سازمان‌های امروزی است. در سبز فایل به مقوله برنامه‌ریزی نیروی انسانی در سازمان‌ها توجه ویژه‌ای شده است. از این رو در میان سازمان‌های نوین کمتر سازمانی را می‌بینیم که از این موضوع غفلت نموده باشد. علل عدم برنامه ریزی نیروی انسانی به دلایل مختلفی در سازمانها ممکن است به وقوع بپیوندد که عمده‌ترین آنها عبارتند از:
۱- نبود متخصصان برنامه ریزی نیروی انسانی
۲- نبود دید استراتژیک در سازمان
۳- توجه کمتر به نیروی انسانی تا منابع مالی (یاراحمدی، ماهنامه مدیریت).
موانع اجرای برنامه‌ریزی منابع انسانی
بررسی‌ها در سازمان‌های مختلف نشان داده است که در مسیر اجرای برنامه‌ریزی منابع انسانی موانع و مشکلات زیادی بروز می‌کند که عدم توجه به آن می‌تواند در توفیق اجرای برنامه‌ریزی منابع انسانی تأثیر نامطلوبی داشته باشد. عمده این موانع به شرح زیر است که شناخت و آگاهی مناسب آنها و تلاش و کوشش در جهت رفع و یا به حداقل رساندنشان می‌تواند زمینه کامیابی اجرای برنامه‌ریزی منابع انسانی را فراهم آورد.
۱- بدبینی نسبت به برنامه ریزی و مقاومت واحدهای عملیاتی (عدم پیوند بین مباحث تئوریک و عملیات واحدهای اجرایی)
۲- عدم ارتباط بین فعالیت‌های مختلف در فرایند برنامه ریزی
۳- تضاد و تعارض در منابع انسانی
۴- استفاده از فنون نامناسب برنامه ریزی
۵- پیش بینی آینده منابع انسانی براساس خط روند گذشته بدون توجه به نیازها و الزامات آینده
۶- عدم توجه به جنبه‌های کیفی (توسعه مهارت‌های خاص و عملکرد بالقوه افراد)
۷- نگرش به برنامه ریزی منابع انسانی بعنوان یک موضوع اجرایی کوتاه مدت (طالبیان، ماهنامه تدبیر).
سیستم‌های اطلاعاتی منابع انسانی و برنامه‌ریزی نیروی انسانی
مسلماً مشخص ساختن سیستم اطلاعاتی منابع انسانی نخستین و مهمترین رویکرد موفقیت آمیز مدیریت نیروی انسانی است. به عقیده کارشناسان برنامه ریزی نیروی انسانی اطلاعات را باید به منزله کلید استراتژی در برنامه ریزی نیروی انسانی دانست. موجودی نیروی انسانی، تقاضا و عرضه آن در آینده را می‌توان به وسیله سیستم اطلاعات منابع انسانی تعیین کرد. باید توجه داشت که هدف سیستم‌های اطلاعاتی منابع انسانی برنامه ریزی برای سازمان نیست، بلکه سازمان و مدیریت را در برنامه‌ریزی انسانی کمک می کند (یاراحمدی، ماهنامه مدیریت، ص۳).
با عنایت به مطالب مطروحه سیستم اطلاعاتی منابع انسانی در واقع یک روش سازمان یافته جمع‌ آوری، نگهداری و ارائه اطلاعات به مدیران به منظور تصمیم‌گیری در امور چهارگانه مدیریت منابع انسانی می‌باشد. چنین سیستمی می‌بایست دارای مشخصاتی به شرح زیر باشد:
الف – به روز و به موقع ؛ اطلاعات آن به روز باشد و به موقع در اختیار استفاده کنندگان قرار گیرد.
ب – صحیح و دقیق ؛ سیستمی دارای اطلاعات صحیح و دقیق باشد.
ج – مربوط و مورد نیاز ؛ اطلاعات سیستم باید مربوط باشد و همچنین مورد نیاز مدیران سازمان باشد.
د – سریع ؛ سیستم باید به گونه‌ای باشد که کلیه اطلاعات مورد نیاز برای هر نوع تصمیم‌گیری را به طور سریع در اختیار قرار دهد.
سیستم اطلاعات منابع انسانی در واقع یک نظام اطلاعاتی رایانه‌ای معمولی است که در مدیریت امور کارکنان و منابع انسانی به کار می‌رود. هر نظام اطلاعاتی منابع انسانی به طور منطقی یک سیاهه یا لیستی از شغل‌ها و مهارت‌های موجود در سازمان است که از مجموعه‌ای از داده‌های منظم، قابل اتکا و معتبر برای کاربری در برنامه‌ریزی نیروی انسانی تشکیل شده است. این سیستم بعنوان ابزاری کارا مدیران را قادر می‌سازد تا برای بهره‌گیری از منابع انسانی سازمان، هدف‌هایی بر پا دارند و میزان کامیابی در رسیدن به این هدف‌ها را تعیین کنند. سیستم‌های اطلاعاتی مدیریت همانند برنامه‌ریزی نیروی انسانی از اهمیت استراتژیک در سازمان برخوردار است، از این رو باید آن را بعنوان لازمه‌ای استراتژیک در سازمان‌ها در نظر گرفت (میرسپاسی،۱۳۸۵).
بخش سوم:
برنامه‌ریزی استراتژیک منابع انسانی
مقدمه
اگر سرمایه‌های یک سازمان را ( پول، اطلاعات، امکانات و تجهیزات) در نظر بگیریم، درمقوله مدیریت، اداره کار ها چندان سخت نیست. ولی در مورد نیروی انسانی فرق می کند . اگر نیروی انسانی بدون روحیه و ضعیف باشد ما قادر نخواهیم بود سازمان را اداره کنیم.
اهمیت نیروی انسانی برای سازمان بسیار زیاد است اگرچنین نباشد کل برنامه های سازمان ازبین می رود، چون مهمترین بخش دارایی سازمان همان نیروی انسانی است.
مقوله یا موضوع نیروی انسانی در سازمان در واقع یک سیستم است که ورودی ، فرایند- خروجی و باز خور هم دارد وزیر سیستم های آن نیز عبارتند از:
۱) برنامه ریزی
۲) کارمند یابی
۳) آزمون
۴) استخدام
۵) آموزش و توسعه نیروی انسانی
۶) ارزیابی عملکرد
۷) جبران خدمت
۸) سلامت وایمنی(نگهداری)
هماهنگ کردن این زیر سیستم ها با هم یکی از چالش های نیروی انسانی است مانند یک گروه موسیقی که یک رهبردارد وتک تک افراد مسئولیت یک ساز را بر عهده دارند (اینترنت برنامه‌ریزی استراتژیک منابع انسانی).
در نیروی انسانی هر فردی مسئولیت خاص خود را بر عهده دارد که این مسئولیت باید در جهت وبه دنبال هدف معین ومشترکی باشد.
دومین چالش، هماهنگی بخش نیروی انسانی با سایر سیستم ها در سازمان(مانند بخش مالی- تولید- بازار یابی و …) است.
چالش سوم استراتژی های بالا دستی است وکسانی که روی سازمان تأثیر می گذارند.
برای پاسخ گویی به این چالش ها باید یک الگو داشته باشیم که الگوی مدیریت استراتژیک نیروی انسانی می باشد.
اگر استراتژی کلی یک سازمان توجه به مشتری باشد ما نمی توانیم بگوییم که استراتژی نیروی انسانی فقط به فکر کاهش هزینه ها باشد بلکه باید مشتری مداری نیز باشد.
یک جریان مانند محیط و نیز نیروهای نهادی که هر دو روی سازمان تأثیر دارند هم قابل اغماض نیستند . نیروهای نهادی مانند حاکمیت و خط مشی ها می باشد که به دولت و حاکمیت بر می گردد، که اگرچنین باشد، کل سازمان هماهنگ می شود. خط مشی های دولتی یا حاکمیت باید و نباید های محدود کننده هستند که به منافع عمومی توجه دارند. ولی بخش خصوصی چنین نیست، بلکه بیشتر منافع فردی خودرا در نظر می گیرد. مقوله نیروی انسانی از قدیمی ترین مقوله های مدیریت می باشد.دوره های زندگی انسانها را به چند بخش می توان تقسیم کرد:

1. 1. دوره شکار : یک نفره یا دونفره : موضوع اداره نیروی انسانی ساده بوده است.

1. 1. عصر کشاورزی : کارجمعی وروابط استاد - شاگردی وآموزش صورت می‌گرفت.

1. 1. عصر صنعتی : تیم های بزرگ وارد می شوند، تخصص و کار گروهی وتقسیم کار مطرح می شود.

1. 1. عصر فرا صنعتی: عصر اطلاعات که توجه بیشتر به نیروی انسانی وحقوق آن و برنامه های راهبردی مطرح می شود و از ۱۹۸۰ میلادی به بعد مطرح شده است.

1. عصر خرد و دانش: در حال حاضر انسانها با میزان دانش وفرهیختگی سنجیده می‌شوند (وردی نژاد،۱۳۸۹).